Οι καλές ερωτήσεις για ερωτηματολόγιο περνούν από λίγους απλούς ελέγχους. Μια καλή ερώτηση ρωτά για ένα πράγμα, με λέξεις που όλοι οι ερωτώμενοι καταλαβαίνουν το ίδιο, και δεν υπαινίσσεται την απάντηση. Ρωτά για κάτι που οι άνθρωποι γνωρίζουν ή θυμούνται, λέει ποια περίοδο αφορά και, αν έχει κλίμακα αξιολόγησης, δίνει τόσες αρνητικές επιλογές όσες και θετικές. Για όποιον γράφει ο ίδιος τις ερωτήσεις της έρευνάς του, ο οδηγός παρουσιάζει έξι κανόνες, τον καθένα με μια αδύναμη και μια καλύτερη διατύπωση, τα συνηθισμένα λάθη και έναν σύντομο έλεγχο πριν από την αποστολή. Έτοιμες ερωτήσεις ανά θέμα υπάρχουν στις σελίδες με τα πρότυπα· τον σύνδεσμο για ένα από αυτά θα βρείτε στο τέλος του άρθρου.
Τα βασικά σημεία
- Κάθε ερώτηση ρωτά για ένα πράγμα, με τις λέξεις των ερωτώμενών σας, και λέει ποια περίοδο εννοείτε.
- Διατυπώστε τις ερωτήσεις ουδέτερα και δώστε στην κλίμακα αξιολόγησης τόσα αρνητικά σημεία όσα και θετικά, με λέξη σε κάθε σημείο.
- Ρωτήστε μόνο ό,τι οι άνθρωποι γνωρίζουν ή θυμούνται. Προσφέρετε «Δεν γνωρίζω» ή «Δεν ισχύει για μένα» όπου αυτό μπορεί να είναι αληθινή απάντηση, και μην αναγκάζετε κανέναν να απαντήσει.
- Τα συνηθισμένα λάθη είναι οι ασαφείς, οι διπλές, οι καθοδηγητικές και οι φορτισμένες ερωτήσεις, καθώς και τα κενά στις επιλογές απάντησης.
- Πριν από την αποστολή, ζητήστε από λίγα άτομα που μοιάζουν με τους ερωτώμενούς σας να πουν με δικά τους λόγια τι ρωτά κάθε ερώτηση.
Πώς διατυπώνετε τις ερωτήσεις ενός ερωτηματολογίου: έξι κανόνες
Κάθε κανόνας λέει γιατί μετράει και δείχνει μια αδύναμη και μια καλύτερη διατύπωση· τα παραδείγματα είναι επινοημένα.
1. Μία ερώτηση, ένα θέμα
Κάθε ερώτηση ρωτά για ένα πράγμα. Όταν ενώνει δύο, όποιος είναι ευχαριστημένος με το ένα αλλά όχι με το άλλο δεν μπορεί να απαντήσει, και εσείς δεν ξέρετε σε ποιο από τα δύο αναφέρεται η απάντηση. Η Αυστραλιανή Στατιστική Υπηρεσία (ABS) και η AAPOR, η αμερικανική ένωση ερευνητών κοινής γνώμης, συστήνουν μία έννοια ανά ερώτηση. Το συνηθισμένο σημάδι είναι ένα «και» ή ένα «ή» ανάμεσα σε δύο διαφορετικά πράγματα, αν και δεν κάνει κάθε «και» την ερώτηση διπλή.
| Αδύναμη διατύπωση | Καλύτερη διατύπωση |
|---|---|
| «Πόσο ικανοποιημένοι είστε με την ταχύτητα και την ευγένεια του προσωπικού μας;» | Δύο ερωτήσεις: «Πόσο ικανοποιημένοι ή δυσαρεστημένοι μείνατε από το πόσο γρήγορα σας εξυπηρέτησαν στην τελευταία σας επίσκεψη;» και «Πόσο ικανοποιημένοι ή δυσαρεστημένοι μείνατε από την ευγένεια του προσωπικού στην τελευταία σας επίσκεψη;» |
2. Απλές και συγκεκριμένες λέξεις
Χρησιμοποιήστε τις λέξεις των ερωτώμενών σας και βεβαιωθείτε ότι κάθε λέξη-κλειδί σημαίνει το ίδιο για εκείνους και για εσάς. Την ορολογία, τις συντομογραφίες και τις εσωτερικές ονομασίες οι άνθρωποι τις προσπερνούν ή τις μαντεύουν, ενώ γενικές λέξεις όπως «εισόδημα» ή «τακτικά» τις καταλαβαίνει ο καθένας αλλιώς. Αντικαταστήστε τον τεχνικό όρο με την καθημερινή λέξη ή εξηγήστε τον. Μια σύντομη διευκρίνιση («μαζί με …», «εκτός από …») μπαίνει μέσα στην ερώτηση· μια μεγαλύτερη μπαίνει ακριβώς από κάτω, στην περιγραφή της ερώτησης, που το Survey.gr δείχνει ανάμεσα στην ερώτηση και στις απαντήσεις.
| Αδύναμη διατύπωση | Καλύτερη διατύπωση |
|---|---|
| «Πώς αξιολογείτε το UX της πύλης αυτοεξυπηρέτησης;» | «Την τελευταία φορά που μπήκατε στον λογαριασμό σας στον ιστότοπό μας, πόσο εύκολο ή δύσκολο ήταν να βρείτε αυτό που χρειαζόσασταν;» |
3. Ουδέτερη διατύπωση
Η ερώτηση δεν πρέπει να υπαινίσσεται την απάντηση που ελπίζετε: ούτε έπαινος ούτε μομφή, ούτε «δεν συμφωνείτε ότι…», ούτε αναφορά σε όσα πιστεύουν οι περισσότεροι ή οι ειδικοί. Μια διατύπωση που κάνει μία απάντηση να φαίνεται πιο επιθυμητή μετακινεί τις απαντήσεις προς αυτήν.
| Αδύναμη διατύπωση | Καλύτερη διατύπωση |
|---|---|
| «Δεν συμφωνείτε ότι το νέο ωράριο του καταστήματός μας είναι πιο βολικό;» | «Το νέο ωράριο του καταστήματός μας είναι για εσάς πιο βολικό ή λιγότερο βολικό από το παλιό;» Πιο βολικό / Περίπου το ίδιο / Λιγότερο βολικό / Δεν γνωρίζω |
4. Ρωτήστε μόνο ό,τι μπορούν να απαντήσουν οι ερωτώμενοι
Ρωτήστε για όσα οι άνθρωποι γνωρίζουν, έχουν κάνει ή έχουν δει, όχι για όσα θα έπρεπε να ψάξουν, να μαντέψουν ή να προβλέψουν. Σε μια ερώτηση που δεν μπορεί να απαντήσει, ο ερωτώμενος μαντεύει, την προσπερνά ή κλείνει το ερωτηματολόγιο, και η AAPOR επισημαίνει ότι η υποχρεωτική απάντηση αυξάνει τον κίνδυνο να εγκαταλείψει κάποιος την έρευνα στη μέση.
Προσφέρετε «Δεν γνωρίζω» ή «Δεν ισχύει για μένα» όπου αυτό μπορεί να είναι αληθινή απάντηση. Σε μια αξιολόγηση γνώμης ή ικανοποίησης, όμως, το «Δεν έχω άποψη» το διαλέγουν και όσοι έχουν άποψη· εκεί κάντε καλύτερα την ερώτηση προαιρετική (δείτε πότε προσθέτετε «Δεν γνωρίζω» και πότε κάνετε την ερώτηση προαιρετική).
Στο Survey.gr μια ερώτηση είναι προαιρετική μέχρι να ενεργοποιήσετε την επιλογή «Υποχρεωτική απάντηση». Η ρύθμιση «Ορίστε όλες τις ερωτήσεις ως υποχρεωτικές» (στις «Ρυθμίσεις» της έρευνας, ενότητα «Επαλήθευση») κάνει όμως υποχρεωτικές όλες τις ερωτήσεις, ό,τι κι αν έχετε ορίσει στην καθεμία. Αφήστε την απενεργοποιημένη και ζητήστε υποχρεωτική απάντηση μόνο όπου μπορεί πραγματικά να τη δώσει ο καθένας.
| Αδύναμη διατύπωση | Καλύτερη διατύπωση |
|---|---|
| «Πώς θα επηρεάσει ο πληθωρισμός τις τιμές στο [κατάστημα];» (κανείς δεν μπορεί να το ξέρει) | «Σε σύγκριση με πριν από έναν χρόνο, οι τιμές στο [κατάστημα] σας φαίνονται υψηλότερες, περίπου ίδιες ή χαμηλότερες;» Υψηλότερες / Περίπου ίδιες / Χαμηλότερες / Δεν γνωρίζω |
5. Πείτε ποια περίοδο εννοείτε
Μια ερώτηση για συμπεριφορά λέει ποια περίοδο αφορά: «τις τελευταίες 7 ημέρες», «πέρυσι». Αλλιώς κάθε ερωτώμενος σκέφτεται τη δική του περίοδο και οι απαντήσεις δεν συγκρίνονται μεταξύ τους. Κρατήστε την περίοδο όσο πιο σύντομη επιτρέπει το θέμα, όπως συστήνουν η ABS και η Statistics Canada, γιατί τα πρόσφατα γεγονότα τα θυμόμαστε με μεγαλύτερη ακρίβεια. Ένα σπάνιο γεγονός, όπως μια μετακόμιση ή μια νοσηλεία, χρειάζεται μεγαλύτερη περίοδο.
| Αδύναμη διατύπωση | Καλύτερη διατύπωση |
|---|---|
| «Πόσο συχνά δουλεύετε από το σπίτι;» | «Τις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες, πόσες εργάσιμες ημέρες δουλέψατε από το σπίτι;» |
6. Ισορροπημένη κλίμακα απαντήσεων
Μια κλίμακα αξιολόγησης έχει τόσες αρνητικές επιλογές όσες και θετικές, με λέξεις ακριβώς αντίθετες: «ικανοποιημένος» και «δυσαρεστημένος», όχι «ικανοποιημένος» και «κακός». Η διπολική κλίμακα (από «πολύ δυσαρεστημένος/η» έως «πολύ ικανοποιημένος/η») έχει μεσαίο σημείο· η μονοπολική (από «καθόλου σημαντικό» έως «εξαιρετικά σημαντικό») δεν έχει. Δώστε λέξη σε κάθε σημείο· πέντε έως επτά σημεία είναι η ασφαλής επιλογή.
Στο Survey.gr, το στοιχείο «Κλίμακα Likert» δείχνει από 2 έως 10 αριθμημένα σημεία (5 από προεπιλογή), με λέξεις μόνο στα δύο άκρα. Για λέξη σε κάθε σημείο, χρησιμοποιήστε το «Μία απάντηση» με μία επιλογή ανά σημείο ή, για πολλά θέματα στην ίδια κλίμακα, το «Μία απάντηση / γραμμή» με μία στήλη ανά σημείο.
| Αδύναμη διατύπωση | Καλύτερη διατύπωση |
|---|---|
| «Πώς ήταν η εξυπηρέτηση;» Εξαιρετική / Πολύ καλή / Καλή / Κακή (τρεις θετικές επιλογές και μία αρνητική) | «Πόσο ικανοποιημένοι ή δυσαρεστημένοι μείνατε από την εξυπηρέτηση;» Πολύ δυσαρεστημένος(-η) / Δυσαρεστημένος(-η) / Ούτε ικανοποιημένος(-η) ούτε δυσαρεστημένος(-η) / Ικανοποιημένος(-η) / Πολύ ικανοποιημένος(-η) |
Τα συνηθισμένα λάθη και πού εξηγείται το καθένα
Καθένα από τα τέσσερα λάθη που ακολουθούν έχει δικό του άρθρο στις συμβουλές του Survey.gr· εδώ, πώς το αναγνωρίζετε και πώς το διορθώνετε.
Ασαφείς, περίπλοκες και μεγάλες ερωτήσεις. Πολλές δευτερεύουσες προτάσεις, τεχνικοί όροι, αόριστες λέξεις όπως «επαρκής» και αρνήσεις που ο ερωτώμενος πρέπει να ξεμπερδέψει κάνουν μια ερώτηση δύσκολη στην ανάγνωση. Η διόρθωση: μία σύντομη πρόταση, καθημερινές λέξεις, συγκεκριμένη περίοδος και καταφατική διατύπωση.
Δύο ερωτήσεις σε μία (διπλές ερωτήσεις). Η διπλή ερώτηση δεν φαίνεται πάντα από ένα «και»: μπορεί να κρύβεται και σε μια επιλογή απάντησης. Στην ερώτηση «Τι είναι πιο σημαντικό για εσάς;» όποιος νοιάζεται μόνο για την τιμή δεν μπορεί να διαλέξει με ειλικρίνεια την επιλογή «Γρήγορη παράδοση και χαμηλές τιμές». Η διόρθωση: χωρίστε τα δύο.
Καθοδηγητικές και φορτισμένες ερωτήσεις. Η καθοδηγητική ερώτηση σπρώχνει προς μία απάντηση: «Στους περισσότερους πελάτες μας αρέσει πολύ η νέα εφαρμογή. Τι γνώμη έχετε εσείς;» Η φορτισμένη ερώτηση κρύβει μια προϋπόθεση που την επιβεβαιώνει κάθε απάντηση («Τι σας αρέσει περισσότερο στη νέα μας εφαρμογή;» ρωτά και όποιον δεν του αρέσει τίποτα σε αυτήν) ή χρησιμοποιεί λέξεις φορτισμένες συναισθηματικά, στις οποίες οι άνθρωποι αντιδρούν περισσότερο απ’ ό,τι στο ίδιο το θέμα. Καθοδηγεί και μια λίστα απαντήσεων με περισσότερες καλές επιλογές από κακές. Η διόρθωση: ουδέτερες λέξεις και, πριν από μια τέτοια ερώτηση, μια άλλη που ελέγχει αν η προϋπόθεση ισχύει.
Επιλογές απάντησης που επικαλύπτονται ή αφήνουν κάποιους απέξω. Οι κατηγορίες «20–30» και «30–40» βάζουν έναν τριαντάχρονο σε δύο θέσεις, και μια λίστα χωρίς την αληθινή απάντηση κάποιου τον αναγκάζει να διαλέξει λάθος. Η διόρθωση: επιλογές που δεν επικαλύπτονται και καλύπτουν κάθε πιθανή απάντηση, και «Άλλο (παρακαλούμε εξηγήστε)» όπου η λίστα μπορεί να είναι ελλιπής (στο Survey.gr, με τη ρύθμιση «Εμφάνιση επιλογής 'Άλλο'»).
Μετράει και η σειρά: οι προηγούμενες ερωτήσεις δίνουν πλαίσιο στις επόμενες και μπορούν να αλλάξουν τις απαντήσεις τους· γι’ αυτό ξεκινήστε με εύκολες ερωτήσεις πάνω στο θέμα και αφήστε τις δημογραφικές προς το τέλος, εκτός αν κάποια από αυτές κρίνει ποιος συνεχίζει. Για τον μισθό, την υγεία ή μια παράβαση κανόνων, οι άνθρωποι συχνά απαντούν έτσι ώστε να φανούν καλύτεροι· δείτε πώς να θέσετε μια ευαίσθητη ερώτηση. Πείτε στους ερωτώμενους ποιος θα δει τις ατομικές απαντήσεις και ότι παρουσιάζετε μόνο συγκεντρωτικά αποτελέσματα, για ομάδες τουλάχιστον 10 ατόμων. Το Survey.gr δεν επιβάλλει τέτοιο όριο· τον αριθμό των ατόμων σε κάθε ομάδα τον ελέγχετε εσείς.
Δοκιμάστε τη διατύπωση πριν στείλετε το ερωτηματολόγιο
Διαβάστε κάθε ερώτηση φωναχτά. Έπειτα δώστε το προσχέδιο σε λίγα άτομα που μοιάζουν με τους ερωτώμενούς σας και ζητήστε τους να πουν με δικά τους λόγια τι ρωτά κάθε ερώτηση και πώς διάλεξαν την απάντησή τους. Θα δουν ό,τι δεν βλέπει όποιος έγραψε τις ερωτήσεις: μια λέξη που διαβάζεται με δύο τρόπους, μια επιλογή που λείπει, μια ερώτηση που δεν μπορούν να απαντήσουν. Η AAPOR και η Statistics Canada το ονομάζουν προέλεγχο του ερωτηματολογίου. Ξαναγράψτε κάθε ερώτηση που δύο δοκιμαστές κατάλαβαν διαφορετικά.
Στο Survey.gr, η «Προεπισκόπηση» δείχνει τις ερωτήσεις όπως θα τις δουν οι ερωτώμενοι, αλλά δεν δέχεται απαντήσεις και δεν σταματά ποτέ σε μια υποχρεωτική ερώτηση που έμεινε κενή: το μήνυμα για την υποχρεωτική απάντηση εμφανίζεται μόνο όταν η έρευνα είναι «Ενεργή». Γι’ αυτό ελέγξτε τις υποχρεωτικές ερωτήσεις στην πιλοτική δοκιμή του ερωτηματολογίου πριν από την αποστολή και ανοίξτε την έρευνα και σε κινητό.
Με λίγα λόγια
Για να διαβάζουν όλοι τις ερωτήσεις του ερωτηματολογίου σας με τον ίδιο τρόπο, ρωτήστε για ένα πράγμα, με απλές λέξεις, χωρίς να υπαινίσσεστε την απάντηση, για κάτι που οι άνθρωποι γνωρίζουν, για συγκεκριμένη περίοδο και, όπου χρειάζεται, με ισορροπημένη κλίμακα. Πριν από την αποστολή, δοκιμάστε το προσχέδιο σε λίγα άτομα που μοιάζουν με τους ερωτώμενούς σας και ξαναγράψτε όποια ερώτηση κατάλαβαν διαφορετικά.
Για να δείτε τους κανόνες στην πράξη, ανοίξτε το έτοιμο πρότυπο ερωτηματολογίου αξιολόγησης προϊόντος ή υπηρεσίας και προσαρμόστε τις ερωτήσεις του στη δική σας έρευνα.
Έτοιμο πρότυπο: ερωτηματολόγιο αξιολόγησης προϊόντος ή υπηρεσίας
Κάθε ερώτηση του προτύπου συνοδεύεται από σημείωση: γιατί τίθεται και πώς διαβάζετε τις απαντήσεις της.
Δείτε το πρότυπο