Διπλή ερώτηση, όπως η «Πόσο ικανοποιημένος/η είστε από τον μισθό και τις παροχές σας;», είναι εκείνη που ρωτά για δύο πράγματα αλλά δέχεται μία μόνο απάντηση. Όποιος είναι ευχαριστημένος με τον μισθό αλλά όχι με τις παροχές δεν μπορεί να απαντήσει με ειλικρίνεια, κανείς δεν ξέρει σε ποιο από τα δύο αναφέρεται ένα «Ικανοποιημένος» και κανένα φίλτρο δεν τα ξεχωρίζει μετά την αποστολή. Για να βρείτε τις διπλές ερωτήσεις στο ερωτηματολόγιό σας, ψάξτε για δύο πράγματα ενωμένα με «και» ή «ή», για δύο ιδιότητες σε μία βαθμολογία και για μια πρόταση μαζί με τον τρόπο υλοποίησης ή την αιτιολογία της. Έπειτα χωρίστε την ερώτηση, κρατήστε μόνο το σκέλος που χρειάζεστε ή ρωτήστε το δεύτερο μόνο όσους αφορά.
Τα βασικά σημεία
- Η διπλή ερώτηση ρωτά δύο πράγματα και δέχεται μία απάντηση.
- Κανένα φίλτρο δεν χωρίζει αργότερα τις απαντήσεις: διορθώστε τη διατύπωση πριν από την αποστολή.
- Προσέξτε το «και» ή το «ή» ανάμεσα σε δύο πράγματα, δύο ιδιότητες σε μία βαθμολογία και μια πρόταση μαζί με τον τρόπο υλοποίησής της, όχι μόνο στις ερωτήσεις αλλά και στις επιλογές απάντησης και στις γραμμές πίνακα.
- Χωρίστε την, κρατήστε το ένα σκέλος ή δείξτε το δεύτερο μόνο σε όσους αφορά.
- Ελέγξτε κάθε ερώτηση: θα έλεγε κάποιος «ναι» στο ένα πράγμα που ρωτά και «όχι» στο άλλο;
Τι είναι η διπλή ερώτηση και γιατί χαλά τα αποτελέσματα;
Διπλή ερώτηση, ή ερώτηση «διπλής κάνης» (double-barreled), είναι αυτή που ζητά από τον ερωτώμενο να κρίνει δύο ή περισσότερα πράγματα αλλά αφήνει χώρο για μία μόνο απάντηση (κατά το Pew Research Center, ζητά να αξιολογηθούν περισσότερες από μία έννοιες). Το Australian Bureau of Statistics (ABS), η στατιστική υπηρεσία της Αυστραλίας, προσθέτει ότι συχνά μόνο το ένα από τα δύο ισχύει για τον ερωτώμενο και ότι σε τέτοιες ερωτήσεις γίνονται συχνότερα λάθη ή παραλείψεις.
Η απάντηση σε μια τέτοια ερώτηση δεν ερμηνεύεται. Πάρτε για παράδειγμα την ερώτηση «Πόσο ικανοποιημένος/η είστε από τις τιμές των προγραμμάτων κινητής τηλεφωνίας μας και από την εξυπηρέτηση πελατών;» με κλίμακα πέντε σημείων: όποιος είναι ευχαριστημένος με τις τιμές και δυσαρεστημένος με την εξυπηρέτηση δεν μπορεί να απαντήσει με ειλικρίνεια, και τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι πολλοί απαντούν μόνο για το ένα από τα δύο. Σε δύο τυχαιοποιημένα πειράματα (Menold, Journal of Official Statistics, 2020), οι διπλές ερωτήσεις δεν μετρούσαν το ίδιο με τις εκδοχές που ρωτούσαν για ένα μόνο σκέλος, και τουλάχιστον μία απλή εκδοχή μετρούσε πιο έγκυρα.
Αυτό δεν διορθώνεται εκ των υστέρων: τα φίλτρα, οι πίνακες διασταύρωσης και οι εξαγωγές απλώς ταξινομούν ξανά τις απαντήσεις που δόθηκαν. Διορθώστε τη διατύπωση πριν στείλετε τον σύνδεσμο και σχεδιάστε το ερωτηματολόγιο με βάση την ανάλυση που θα κάνετε.
Τέσσερα σημάδια μιας διπλής ερώτησης
Το σημάδι δεν είναι η λέξη «και», αλλά δύο πράγματα που θα μπορούσαν να πάρουν διαφορετική απάντηση, σε ερώτηση, γραμμή πίνακα ή επιλογή απάντησης.
Το «και» ή το «ή» ανάμεσα σε δύο πράγματα
Κατά το ABS, τα δύο πράγματα ενώνονται συνήθως με «και» ή «ή». Το «Πρέπει οι μαθητές να έχουν περισσότερες ώρες ιστορίας και γεωγραφίας;» ρωτά για δύο μαθήματα· ένα «Ναι» στο «Φέρνετε φαγητό από το σπίτι ή αγοράζετε από το κυλικείο;» δεν λέει ποιο ισχύει. Το ίδιο ισχύει για δύο ποσότητες: το «Πόσο συχνά και για πόση ώρα πηγαίνετε στο γυμναστήριο την εβδομάδα;», παράδειγμα του ABS, ενώνει συχνότητα και διάρκεια.
Το «και» δεν βλάπτει όταν ονομάζει ένα μόνο πράγμα («εκπαίδευση σε θέματα υγείας και ασφάλειας στην εργασία») ή ενώνει τις δύο πλευρές μιας σύγκρισης («Αντιμετωπίζονται ισότιμα οι άνδρες και οι γυναίκες στην εταιρεία;»). Το κριτήριο: θα ήθελε κάποιος να δώσει διαφορετική απάντηση για καθένα από τα πράγματα που ρωτά η ερώτηση; Αν ναι, είναι δύο ερωτήσεις.
Δύο ιδιότητες σε μία βαθμολογία
Η πιο συνηθισμένη περίπτωση: «Πόσο ενδιαφέρον και χρήσιμο ήταν το σεμινάριο;» ή «Πόσο γρήγορη και ευγενική ήταν η εξυπηρέτηση;» Ένα σεμινάριο μπορεί να είναι ενδιαφέρον και όμως άχρηστο. Δώστε σε κάθε ιδιότητα δική της ερώτηση ή γραμμή πίνακα.
Μια πρόταση μαζί με τον τρόπο υλοποίησής της
Ορισμένες ερωτήσεις ζητούν έγκριση για δύο προτάσεις μαζί: «Πρέπει οι δημόσιες υπηρεσίες να μειώσουν τη γραφειοκρατία προσλαμβάνοντας περισσότερους διοικητικούς υπαλλήλους;» Κάποιος μπορεί να θέλει λιγότερη γραφειοκρατία χωρίς νέες προσλήψεις. Χωρίστε τις. Πού είναι το όριο; Η ερώτηση που ρωτά δύο πράγματα είναι διπλή· εκείνη που θεωρεί το ένα δεδομένο και ρωτά μόνο το άλλο («Πόσο ικανοποιημένος/η είστε από τη νέα μας εφαρμογή, που κάνει την παραγγελία πιο γρήγορη;») είναι φορτισμένη ερώτηση, ένα διαφορετικό λάθος.
Δύο πράγματα σε μία επιλογή απάντησης
Στο «Τι σας κρατά σε αυτή τη δουλειά;» η επιλογή «Καλοί συνάδελφοι και καλός μισθός» δεν ταιριάζει σε όποιον μένει για τους συναδέλφους παρά τον μισθό. Δώστε σε κάθε λόγο δική του επιλογή και επιτρέψτε περισσότερες από μία απαντήσεις («Πολλαπλές απαντήσεις» στο Survey.gr) ή βαθμολογήστε κάθε παράγοντα σε δική του γραμμή. Αν χωρίσετε την επιλογή αλλά αφήσετε μία μόνο απάντηση, το πρόβλημα απλώς μετακινείται.
Πώς τη διορθώνετε: χωρίστε την, κρατήστε ένα σκέλος ή προσθέστε συμπληρωματική ερώτηση
Οι περισσότερες διπλές ερωτήσεις γίνονται δύο ερωτήσεις. Δοκιμάστε τις λύσεις με αυτή τη σειρά.
Χωρίστε την. Κάντε δύο ερωτήσεις, μία για κάθε πράγμα, όπως συστήνει το Pew Research Center. Πολλά πράγματα στην ίδια κλίμακα μπαίνουν σε μία ερώτηση «Μία απάντηση / γραμμή» της καρτέλας «Πίνακας», ένα σε κάθε γραμμή. Οι δύο ερωτήσεις ενώνονται συνήθως για να μείνει σύντομη η έρευνα, όμως δύο σύντομες γραμμές κοστίζουν λίγα δευτερόλεπτα. Για δύο εναλλακτικές, όπως το φαγητό από το σπίτι και το κυλικείο, κάντε μία ερώτηση «Πολλαπλές απαντήσεις» με μία επιλογή για καθεμία και την επιλογή «Τίποτα από τα δύο»· τα ποσοστά της είναι μερίδια στο σύνολο των επιλογών που σημειώθηκαν, όχι ποσοστά των ερωτώμενων.
Κρατήστε ένα σκέλος. Αν η απόφασή σας χρειάζεται μόνο το ένα από τα δύο, σβήστε το άλλο. Για κάθε σκέλος αναρωτηθείτε: τι θα κάνω με αυτή την απάντηση;
Κάντε συμπληρωματική ερώτηση σε όσους αφορά. Όταν το δεύτερο σκέλος έχει νόημα μόνο μετά από μια συγκεκριμένη απάντηση, δείξτε το μόνο τότε. Ρωτήστε «Πόσο μεγάλο πρόβλημα είναι η στάθμευση στη γειτονιά σας;» («Μεγάλο πρόβλημα», «Μικρό πρόβλημα», «Δεν είναι πρόβλημα», «Δεν γνωρίζω») και, μόνο μετά από «Μεγάλο πρόβλημα» ή «Μικρό πρόβλημα», «Πρέπει ο δήμος να κάνει κάτι γι’ αυτό;» Στο Survey.gr βάλτε τις δύο ερωτήσεις στην ίδια σελίδα και στους «Κανόνες λογικής της έρευνας» δώστε στην πρώτη (ερώτηση «Μία απάντηση») κανόνα «Εμφάνιση ερώτησης» με στόχο τη δεύτερη, «Ισούται με» με σημειωμένες και τις δύο απαντήσεις: η συμπληρωματική εμφανίζεται μόλις επιλεγεί μία από αυτές. Δείτε πώς εμφανίζετε μια ερώτηση μόνο μετά από συγκεκριμένη απάντηση. Αν θέλετε τη γνώμη όλων για το δεύτερο σκέλος, κάντε και τις δύο ερωτήσεις σε όλους.
Παραδείγματα διπλών ερωτήσεων: πριν και μετά
Κάθε ερώτηση της στήλης «Πριν» ρωτά δύο πράγματα· κάθε ερώτηση της στήλης «Μετά» ρωτά ένα.
| Έρευνα | Πριν | Μετά |
|---|---|---|
| Εργαζόμενοι | Πόσο ικανοποιημένος/η είστε από τον μισθό και τις παροχές σας; | Πόσο ικανοποιημένος/η είστε από τον μισθό σας; + Πόσο ικανοποιημένος/η είστε από τις παροχές σας; (δύο γραμμές ενός πίνακα) |
| Εργαζόμενοι | Πόσο σαφής και έγκαιρη είναι η ανατροφοδότηση που σας δίνει ο άμεσος προϊστάμενός σας; | Πόσο σαφής είναι η ανατροφοδότηση που σας δίνει ο άμεσος προϊστάμενός σας; + Πόσο σύντομα μετά από μια εργασία τη λαμβάνετε συνήθως; |
| Εργαζόμενοι | Επιλογή «Καλοί συνάδελφοι και καλός μισθός» | Δύο επιλογές, «Καλοί συνάδελφοι» και «Καλός μισθός», με δυνατότητα για περισσότερες από μία απαντήσεις |
| Πελάτες | Πόσο ικανοποιημένος/η είστε από τις τιμές μας και από την εξυπηρέτηση πελατών; | Πόσο ικανοποιημένος/η είστε από τις τιμές μας; + Πόσο ικανοποιημένος/η είστε από την εξυπηρέτηση πελατών; |
| Πελάτες | Παραδόθηκε η παραγγελία σας έγκαιρα και χωρίς ζημιά; (Ναι/Όχι) | Παραδόθηκε η παραγγελία σας έγκαιρα; + Έφτασε χωρίς ζημιά; |
| Πελάτες | Να προσφέρουμε ταχύτερη παράδοση με μια μικρή χρέωση αποστολής; | Θα θέλατε ταχύτερη παράδοση; + Θα πληρώνατε μια μικρή χρέωση γι’ αυτήν; (Ναι/Όχι η καθεμία) |
| Σχολείο | Πρέπει οι μαθητές να έχουν περισσότερες ώρες ιστορίας και γεωγραφίας; | Πρέπει οι μαθητές να έχουν περισσότερες ώρες ιστορίας; + Πρέπει οι μαθητές να έχουν περισσότερες ώρες γεωγραφίας; |
| Σχολείο | Πόσο ενδιαφέροντα και χρήσιμα είναι τα μαθήματα; | Πόσο ενδιαφέροντα είναι τα μαθήματα; + Πόσο χρήσιμα είναι τα μαθήματα; |
| Σχολείο | Πρέπει το σχολείο να μειώσει τις εργασίες για το σπίτι επιμηκύνοντας το σχολικό ωράριο; | Πρέπει το σχολείο να μειώσει τις εργασίες για το σπίτι; + Πρέπει να γίνει μεγαλύτερο το σχολικό ωράριο; |
Το πρότυπο «Έρευνα ικανοποίησης εργαζομένου» του Survey.gr κάνει το ίδιο: ρωτά αν οι στόχοι της εταιρείας είναι σαφείς στους εργαζομένους και, σε χωριστή γραμμή, στους πελάτες, και αξιολογεί σε δύο γραμμές την επικοινωνία από τους προϊσταμένους προς τους εργαζομένους και από τους εργαζομένους προς τους προϊσταμένους.
Έλεγχος δύο λεπτών πριν από την αποστολή
Διαβάστε μία φορά κάθε ερώτηση, γραμμή και επιλογή.
- Θα έλεγε κάποιος «ναι» στο ένα πράγμα που ρωτά και «όχι» στο άλλο; Αν το ένα σκέλος απλώς θεωρείται δεδομένο, δείτε το όριο στην ενότητα «Μια πρόταση μαζί με τον τρόπο υλοποίησής της».
- Σημειώστε κάθε «και», «ή» και κάθετο (/) και αποφασίστε αν ενώνει ένα πράγμα ή δύο.
- Διαβάστε το ερωτηματολόγιο στην «Προεπισκόπηση» και ζητήστε από λίγα άτομα που μοιάζουν με τους ερωτώμενούς σας να το συμπληρώσουν και να πουν με δικά τους λόγια τι ρωτά κάθε ερώτηση. Όπου διαφωνούν ή ρωτούν «ποιο από τα δύο εννοείτε;», η ερώτηση είναι μάλλον διπλή. Δείτε πώς γίνεται η πιλοτική δοκιμή του ερωτηματολογίου πριν από την αποστολή.
Με λίγα λόγια
Μία ερώτηση πρέπει να ρωτά ένα πράγμα. Ψάξτε για «και» ή «ή» ανάμεσα σε δύο πράγματα, δύο ιδιότητες σε μία βαθμολογία, μια πρόταση μαζί με τον τρόπο υλοποίησής της και επιλογές που ενώνουν δύο λόγους. Χωρίστε την ερώτηση, κρατήστε το σκέλος που χρειάζεστε ή δείξτε το δεύτερο μόνο σε όσους αφορά, και δοκιμάστε το ερωτηματολόγιο σε λίγα άτομα πριν το στείλετε. Για να δείτε χωριστές γραμμές σε έτοιμο ερωτηματολόγιο, ανοίξτε το πρότυπο ικανοποίησης εργαζομένων.
Έτοιμο πρότυπο: ερωτηματολόγιο ικανοποίησης εργαζομένων
15 ερωτήσεις. Δείτε πώς οι στόχοι της εταιρείας (για τους εργαζομένους και για τους πελάτες) και η επικοινωνία προς τις δύο κατευθύνσεις αξιολογούνται σε χωριστές γραμμές.
Δείτε το πρότυπο