Οι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής δίνουν στους ερωτώμενους μια έτοιμη λίστα απαντήσεων και τους ζητούν να διαλέξουν μία ή περισσότερες. Λειτουργούν όταν ο καθένας βρίσκει μια επιλογή που του ταιριάζει (και μόνο μία, όταν ζητάτε μία απάντηση) και όταν η λίστα δεν οδηγεί κανέναν προς μια συγκεκριμένη απάντηση. Ο οδηγός είναι για όποιον ξέρει τι θέλει να ρωτήσει, αλλά όχι πώς να φτιάξει τη λίστα. Καλύπτει πλήρη λίστα χωρίς επικαλύψεις, «Άλλο» και «Δεν γνωρίζω», μία ή πολλές απαντήσεις, σειρά, μήκος της λίστας και μια σύντομη δοκιμή.
Τα βασικά σημεία
- Κάθε ερωτώμενος πρέπει να βρίσκει μια επιλογή που του ταιριάζει και ποτέ δύο που λένε το ίδιο.
- Το «Άλλο» πιάνει ό,τι ξεχάσατε, αλλά δεν διορθώνει μια ελλιπή λίστα: φτιάξτε την από όσα ξέρετε ή από μια πιλοτική έρευνα.
- Προσθέστε «Δεν γνωρίζω», «Δεν ισχύει για μένα» ή «Προτιμώ να μην απαντήσω» μόνο όπου κάποιοι δεν μπορούν ή δεν θέλουν να απαντήσουν.
- Πείτε αν επιτρέπεται μία απάντηση ή περισσότερες και, στο Survey.gr, ορίστε το ελάχιστο και το μέγιστο.
- Οι ερωτώμενοι τείνουν να διαλέγουν τις πρώτες επιλογές που διαβάζουν: κρατήστε φυσική ή ουδέτερη σειρά· για να αλλάζει η σειρά μιας λίστας «όλες όσες ισχύουν», δώστε τη ως πίνακα «Ναι»/«Όχι» με γραμμές σε τυχαία σειρά.
Μία απάντηση, πολλές απαντήσεις ή πτυσσόμενο μενού: ποια μορφή να διαλέξετε
Ερώτηση πολλαπλής επιλογής λέγεται κάθε κλειστή ερώτηση με λίστα απαντήσεων· οι μορφές της διαφέρουν στο πόσες απαντήσεις δέχονται και στο πώς δείχνουν τη λίστα:
| Ο ερωτώμενος | Ταιριάζει όταν | Στο Survey.gr |
|---|---|---|
| διαλέγει μία επιλογή | οι απαντήσεις αποκλείουν η μία την άλλη (ο κύριος λόγος, η ηλικιακή ομάδα) | «Μία απάντηση» |
| σημειώνει όλες όσες ισχύουν | μπορεί να ισχύουν πολλές μαζί (οι υπηρεσίες που χρησιμοποίησε) | «Πολλαπλές απαντήσεις» |
| διαλέγει μία επιλογή από ένα μενού | η λίστα είναι μεγάλη και γνωστή (νομός, χώρα, έτος) | «Πτυσσόμενα μενού» |
| διαλέγει μία ή περισσότερες φωτογραφίες | οι επιλογές αναγνωρίζονται με μια ματιά | «Επιλογή μίας» ή «Επιλογή πολλαπλών», στην καρτέλα «Φωτογραφίες» |
| βάζει στοιχεία σε σειρά | θέλετε προτεραιότητες | «Κατάταξη» |
| απαντά για πολλά στοιχεία με τις ίδιες επιλογές | θέλετε ένα «ναι» ή «όχι», ή μια βαθμολογία, για κάθε στοιχείο | «Μία απάντηση / γραμμή» (καρτέλα «Πίνακας») |
Το πτυσσόμενο μενού κρύβει τις επιλογές του μέχρι να το ανοίξει κανείς, και σε διαδικτυακό πείραμα του Couper και των συνεργατών του (2004) οι επιλογές που φαίνονταν στην οθόνη επιλέγονταν συχνότερα. Κρατήστε λοιπόν το μενού για μεγάλες λίστες που οι ερωτώμενοι ήδη ξέρουν, και δείξτε ολόκληρες τις σύντομες. Για μια ημερομηνία χρησιμοποιήστε το πεδίο «Ημερομηνία» της καρτέλας «Πεδία στοιχείων».
Για τις κλίμακες αξιολόγησης δείτε την ενότητα «Κλίμακες αξιολόγησης και κλίμακα Likert: ποια κλίμακα για ποιο αποτέλεσμα» στον οδηγό σχεδιασμού ερωτηματολογίου για ανάλυση δεδομένων.
Κάθε απάντηση να χωρά σε μία επιλογή, και μόνο σε μία
Οι επιλογές πρέπει να είναι αμοιβαία αποκλειόμενες, ώστε καμία απάντηση να μη χωρά σε δύο, και εξαντλητικές, ώστε όλοι να βρίσκουν μία. Αλλιώς όποιος δεν βρίσκει απάντηση προσπερνά την ερώτηση ή διαλέγει την πιο κοντινή, έστω και λάθος, και δεν ξέρετε ποιο από τα δύο έγινε.
Ένα καφέ της γειτονιάς ρωτά «Πώς μάθατε για εμάς;» με τις επιλογές «Από φίλο ή συγγενή», «Από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης» και «Πέρασα απ’ έξω». Όποιος το βρήκε σε μηχανή αναζήτησης δεν έχει απάντηση· προσθέστε «Από μηχανή αναζήτησης», «Από χάρτη ή σελίδα με κριτικές» και «Άλλο». Η επικάλυψη είναι το αντίθετο λάθος: με «Από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης» και «Από το Instagram» στην ίδια λίστα, όποιος ακολουθεί το καφέ στο Instagram έχει δύο σωστές απαντήσεις.
Φτιάξτε τη λίστα από όσα ξέρετε για τους ερωτώμενους ή από την περσινή σας έρευνα, ή μετατρέψτε σε επιλογές τις ανοιχτές απαντήσεις μιας πιλοτικής έρευνας. Αν δεν μπορείτε να απαριθμήσετε τις πιθανές απαντήσεις, κάντε την ερώτηση ανοιχτή.
Γράψτε τις επιλογές σύντομα, στην ίδια μορφή και στον ίδιο βαθμό λεπτομέρειας, και η καθεμία να απαντά στην ερώτηση όπως τέθηκε: στο «πώς μάθατε», κάθε επιλογή ονομάζει έναν τρόπο. Η διατύπωση της ίδιας της ερώτησης είναι άλλο θέμα.
Αριθμοί και συχνότητες σε εύρη: κάθε τιμή σε ένα μόνο εύρος
Κάθε αριθμός ή συχνότητα πρέπει να ανήκει σε ένα μόνο εύρος. Στην ερώτηση «Πόσες φορές μας επισκεφθήκατε τις τελευταίες 30 ημέρες;» δώστε 0, 1–2, 3–5, 6–10 και «Περισσότερες από 10», όχι 1–2, 2–5 και 5–10, όπου το 2 και το 5 χωρούν δύο φορές και το μηδέν πουθενά. Ένα ανοιχτό τελευταίο εύρος είναι φυσιολογικό. Γράψτε τη μονάδα και την περίοδο μέσα στην ερώτηση, ώστε το «3–5» να σημαίνει το ίδιο για όλους.
Τα εύρη δείχνουν επίσης τι θεωρείται συνηθισμένο, και οι ερωτώμενοι απαντούν σε σχέση με αυτά: σε μελέτη του Schwarz και των συνεργατών του (1985), όσοι είδαν χαμηλά εύρη δήλωσαν λιγότερες ώρες τηλεόρασης από όσους είδαν υψηλά. Ορίστε λοιπόν τα εύρη από τις πραγματικές απαντήσεις (της προηγούμενης έρευνας ή μιας πιλοτικής) ή ζητήστε τον ίδιο τον αριθμό. Για ηλικιακές ομάδες και ομάδες μηνών, δείτε την ενότητα «Επιλογές χωρίς επικαλύψεις και κενά» στον οδηγό για την ανάλυση δεδομένων.
«Άλλο», «Κανένα από τα παραπάνω», «Δεν γνωρίζω»: πότε τα προσθέτετε
Αυτές οι επιλογές μπαίνουν μόνο όπου υπάρχουν ερωτώμενοι που δεν βρίσκουν απάντηση στη λίστα.
Το «Άλλο» το προσθέτετε όταν η λίστα μπορεί να μην είναι πλήρης, αλλά μια ελλιπή λίστα δεν τη διορθώνει: οι περισσότεροι διαλέγουν από όσα βλέπουν (δείτε γιατί λίγοι διαλέγουν το «Άλλο»). Στο Survey.gr, στη ρύθμιση «Εμφάνιση επιλογής 'Άλλο'» διαλέξτε «Ως γραμμή κειμένου» ή «Ως πεδίο κειμένου». Η επιλογή «Άλλο (παρακαλούμε εξηγήστε)», που μπορείτε να μετονομάσετε, μπαίνει μετά τις δικές σας, και το πεδίο της ανοίγει όταν κάποιος τη διαλέξει. Στην «Ανάλυση», η γραμμή «Άλλες απαντήσεις» μετρά τα κείμενα και τα παραθέτει. Όσα ανήκουν σε υπάρχουσα επιλογή μετρήστε τα εκεί, και τα συχνότερα κάντε τα επιλογές την επόμενη φορά.
Σε μια λίστα «όλες όσες ισχύουν», το «Κανένα από τα παραπάνω» θα έπρεπε να αποκλείει τις υπόλοιπες επιλογές, αλλά το Survey.gr δεν έχει τέτοια ρύθμιση: μπορεί να σημειωθεί μαζί με άλλες. Αναζητήστε τέτοιες απαντήσεις στις «Ατομικές απαντήσεις» ή στην εξαγωγή, ή ρωτήστε πρώτα «Χρησιμοποιήσατε κάποια από τις υπηρεσίες μας;» και με έναν κανόνα «Εμφάνιση ερώτησης» δείξτε τη λίστα μόνο σε όσους απάντησαν «Ναι».
Το «Δεν γνωρίζω» και το «Δεν ισχύει για μένα» ταιριάζουν σε ερώτηση γεγονότων που κάποιοι δεν μπορούν να απαντήσουν, το «Προτιμώ να μην απαντήσω» σε ευαίσθητη ερώτηση. Κάντε μια ερώτηση υποχρεωτική μόνο αν όλοι μπορούν να την απαντήσουν, και αφήστε απενεργοποιημένη τη ρύθμιση «Ορίστε όλες τις ερωτήσεις ως υποχρεωτικές» (το γιατί το εξηγεί η ενότητα «Υποχρεωτικές απαντήσεις και «δεν ξέρω»: προστατέψτε τη βάση» στον οδηγό για την ανάλυση δεδομένων).
Βάλτε αυτές τις επιλογές τελευταίες· το «Άλλο», στο Survey.gr, μπαίνει πάντα στο τέλος.
Μία ή περισσότερες απαντήσεις: πείτε το και ορίστε το όριο
Ζητήστε μία απάντηση όταν οι επιλογές αποκλείουν η μία την άλλη ή όταν θέλετε την κύρια («Ποιος ήταν ο κύριος λόγος της επίσκεψής σας;»), και περισσότερες όταν μπορεί να ισχύουν πολλές μαζί. Γράψτε το μέσα στην ερώτηση: «Επιλέξτε μία απάντηση», «Επιλέξτε όλες όσες ισχύουν», «Επιλέξτε έως τρεις». Το Survey.gr δεν προσθέτει μόνο του τέτοια οδηγία.
Στις «Πολλαπλές απαντήσεις», οι ρυθμίσεις «Ελάχιστος αριθμός επιλογών» και «Μέγιστος αριθμός επιλογών» ορίζουν ένα όριο, και όποιος βγει εκτός ορίου βλέπει μήνυμα σφάλματος όταν προσπαθήσει να συνεχίσει. Ένα μέγιστο μετατρέπει το «ποιες ισχύουν» σε «ποιες μετρούν περισσότερο», και ένα ελάχιστο πάνω από ένα κάνει τους ερωτώμενους να σημειώνουν επιλογές που δεν θα διάλεγαν. Αν η λίστα έχει «Άλλο», αφήστε απενεργοποιημένη την «Υποχρεωτική απάντηση» σε αυτή την ερώτηση και μην ορίσετε ελάχιστο, ώστε να μπορεί να προχωρήσει και όποιος έχει ως μόνη απάντηση το «Άλλο».
Σε μια σύντομη λίστα όπου μετρά κάθε στοιχείο, ρωτήστε «ναι» ή «όχι» για το καθένα: έτσι οι ερωτώμενοι σκέφτονται κάθε στοιχείο χωριστά, και το Pew Research Center βρήκε ότι περισσότεροι απαντούν «ναι» σε κάθε στοιχείο (δείτε πώς μετράτε τις ερωτήσεις με πολλές απαντήσεις).
Βάλτε τις επιλογές σε σειρά που δεν κατευθύνει την απάντηση
Στην οθόνη, οι ερωτώμενοι τείνουν να προτιμούν τις πρώτες επιλογές που διαβάζουν, ιδίως σε μεγάλες λίστες χωρίς φυσική σειρά· σε μελέτη καταγραφής του βλέμματος σε διαδικτυακή έρευνα (Galesic και συνεργάτες, 2008), οι συμμετέχοντες κοίταζαν περισσότερη ώρα τις πρώτες επιλογές. Είναι τάση, όχι νόμος, αλλά αρκεί για να προσέξετε τη σειρά:
- Οι επιλογές με φυσική σειρά (συχνότητες, εύρη, από «Συμφωνώ» έως «Διαφωνώ») κρατούν αυτή τη σειρά, με την ίδια φορά σε όλο το ερωτηματολόγιο.
- Οι υπόλοιπες λίστες παίρνουν ουδέτερη σειρά, π.χ. αλφαβητική για τις χώρες, ποτέ με την αγαπημένη σας επιλογή πρώτη. Το Pew Research Center δείχνει πολλές τέτοιες λίστες σε τυχαία σειρά: το πλεονέκτημα της πρώτης θέσης μοιράζεται, αλλά δεν εξαφανίζεται.
- Το «Άλλο», το «Κανένα από τα παραπάνω» και το «Δεν γνωρίζω» μένουν τελευταία.
Το Survey.gr δείχνει τις επιλογές με τη σειρά που τις γράψατε και δεν μπορεί να τις ανακατέψει· η «Τυχαία σειρά ερωτήσεων» ανακατεύει τις ερωτήσεις κάθε σελίδας, όχι τις επιλογές τους. Δώστε λοιπόν σε μια ερώτηση μίας απάντησης ουδέτερη σειρά, και διαβάστε με επιφύλαξη τις μικρές διαφορές ανάμεσα στις πρώτες και τις τελευταίες επιλογές της.
Μια λίστα «όλες όσες ισχύουν» μπορεί πάντως να αλλάζει σειρά: γράψτε την ως πίνακα «Μία απάντηση / γραμμή» με στήλες «Ναι» και «Όχι» και στο πεδίο «Σειρά» διαλέξτε «Γραμμές σε τυχαία σειρά» (ποτέ μην ανακατεύετε τις στήλες μιας κλίμακας αξιολόγησης). Σε ερώτηση μίας απάντησης αυτό δεν ταιριάζει: ως πίνακας «Ναι»/«Όχι» θα μετρούσε κάτι άλλο. Μην αλλάξετε έτσι ούτε μια ερώτηση που συγκρίνετε από χρονιά σε χρονιά: με τη νέα μορφή τα ποσοστά ανεβαίνουν και η σύγκριση χάνεται.
Πόσες επιλογές να δώσετε
Όσες χρειάζονται για να καλυφθούν οι απαντήσεις, και καμία παραπάνω. Οι επιλογές στο τέλος μιας μεγάλης λίστας χωρίς σειρά τραβούν λιγότερη προσοχή: ενώστε τις σπάνιες στο «Άλλο», χωρίστε τη λίστα στα δύο με μια ερώτηση «ναι ή όχι» μπροστά της, ή ρωτήστε «ναι» ή «όχι» για κάθε στοιχείο.
Δοκιμάστε τη λίστα πριν από την αποστολή
Δώστε την ερώτηση σε λίγα άτομα που μοιάζουν με τους ερωτώμενούς σας και προσέξτε τρία σημάδια: κάποιος ψάχνει μια επιλογή που λείπει, σε κάποιον ταιριάζουν δύο, ή στο «Άλλο» γράφονται απαντήσεις που ανήκουν σε υπάρχουσα επιλογή.
Στο Survey.gr, η «Προεπισκόπηση» δείχνει τις επιλογές όπως θα τις δουν οι ερωτώμενοι, αλλά δεν αποθηκεύει απαντήσεις και δεν σταματά κανέναν για μια κενή υποχρεωτική ερώτηση. Για να δοκιμάσετε τον έλεγχο των υποχρεωτικών ερωτήσεων και να δείτε τα αποτελέσματα, κάντε την έρευνα «Ενεργή», συμπληρώστε την μερικές φορές από τον σύνδεσμό της και ανοίξτε την καρτέλα «Ανάλυση». Μετά διαγράψτε τις δοκιμαστικές απαντήσεις στις «Ατομικές απαντήσεις»: ως τότε προσμετρώνται στο όριο απαντήσεων της έρευνας, και η διαγραφή είναι οριστική. Για ολόκληρο το ερωτηματολόγιο, δείτε την πιλοτική δοκιμή του ερωτηματολογίου πριν από την αποστολή.
Με λίγα λόγια
Μια καλή ερώτηση πολλαπλής επιλογής δίνει σε κάθε ερωτώμενο μια επιλογή που του ταιριάζει, με εύρη που δεν αφήνουν καμία τιμή απέξω. Το «Άλλο», το «Δεν γνωρίζω» και το «Προτιμώ να μην απαντήσω» μπαίνουν μόνο όπου χρειάζονται, και η σειρά δεν διαλέγει για λογαριασμό του ερωτώμενου. Δοκιμάστε τη λίστα σε λίγα άτομα πριν τη στείλετε. Για αφετηρία, ελέγξτε με αυτούς τους κανόνες τις λίστες του προτύπου αξιολόγησης ιστοσελίδας.
Έτοιμο πρότυπο: ερωτηματολόγιο αξιολόγησης ιστοσελίδας
Δύο πρότυπα, με 9 και 3 ερωτήσεις. Οι σημειώσεις λένε πού να βάλετε τις δικές σας ομάδες επισκεπτών και ποια επιλογή να αφαιρέσετε από τη συχνότητα επισκέψεων.
Δείτε το πρότυπο