Ερωτηματολόγιο για πτυχιακή εργασία: πώς να το φτιάξετε

Το ερωτηματολόγιο για πτυχιακή εργασία είναι το εργαλείο συλλογής δεδομένων στο ερευνητικό μέρος πολλών πτυχιακών: ένα σύνολο ερωτήσεων με το οποίο ελέγχετε την υπόθεσή σας ή απαντάτε στο ερευνητικό σας ερώτημα σε ένα δείγμα ανθρώπων. Τα ίδια βήματα ισχύουν για τη διπλωματική εργασία ενός μεταπτυχιακού και για κάθε ακαδημαϊκή έρευνα με ερωτηματολόγιο, συνήθως με μεγαλύτερο δείγμα. Στο Survey.gr δημιουργείτε το ερωτηματολόγιο online, το μοιράζεστε με σύνδεσμο και κάνετε εξαγωγή των απαντήσεων σε Excel για την ανάλυση. Ακολουθούν τα βήματα, με τη σειρά που συνήθως τα ελέγχει ο επιβλέπων καθηγητής: στόχος και ερωτήσεις, τύποι ερωτήσεων, μέγεθος δείγματος, ενημέρωση και συναίνεση, διανομή και ανάλυση.

Γιατί έχει σημασία: η εξεταστική επιτροπή δεν μετρά μόνο πόσες απαντήσεις συγκεντρώσατε, αλλά κυρίως αν η μέθοδος απαντά στο ερευνητικό ερώτημα. Ένα ερωτηματολόγιο χωρίς σαφή υπόθεση, με ερωτήσεις που οδηγούν την απάντηση ή με 40 απαντήσεις από φίλους δεν στηρίζει το συμπέρασμα, όσο καλό κι αν είναι το θεωρητικό μέρος. Ένα καλά σχεδιασμένο ερωτηματολόγιο, αντίθετα, δίνει τους πίνακες και τα γραφήματα του κεφαλαίου των αποτελεσμάτων και απαντά από πριν στις πιο συχνές ερωτήσεις της παρουσίασης: πόσοι απάντησαν, πώς επιλέχθηκαν και πόσο ακριβή είναι τα ποσοστά.

Έτοιμα πρότυπα που μπορείτε να προσαρμόσετε για την πτυχιακή σας: ερωτηματολόγιο ικανοποίησης εργαζομένων, ερωτηματολόγιο ικανοποίησης πελατών, ερωτηματολόγιο έρευνας αγοράς, ερωτηματολόγιο αξιολόγησης μαθήματος, ερωτηματολόγιο για μαθητές.

Υπόδειγμα ερωτηματολογίου έρευνας: δομή και ερωτήσεις

Γράψτε σε μία πρόταση τι θέλετε να δείξετε και ποιες μεταβλητές συγκρίνετε, για παράδειγμα «οι εργαζόμενοι με ευέλικτο ωράριο είναι πιο ικανοποιημένοι από τη δουλειά τους». Κάθε ερώτηση πρέπει να μετρά μία από αυτές τις μεταβλητές ή να περιγράφει τον συμμετέχοντα (φύλο, ηλικία, προϋπηρεσία). Μια ερώτηση που δεν εξυπηρετεί την υπόθεση φεύγει από το ερωτηματολόγιο, όσο ενδιαφέρουσα κι αν είναι. Ένα υπόδειγμα ερωτηματολογίου έρευνας για αυτή την υπόθεση έχει πέντε μέρη, με τη σειρά που τα βλέπει ο συμμετέχων:

1. Εισαγωγικό σημείωμα και συναίνεση: η ενημέρωση για την έρευνα και η ερώτηση «Συμφωνείτε να συμμετάσχετε σε αυτή την έρευνα;» με «Ναι» και «Όχι».
2. Δηλώσεις σε κλίμακα Likert: «Σε ποιο βαθμό συμφωνείτε με τη δήλωση: Το ωράριό μου με βοηθά να συνδυάζω τη δουλειά με την προσωπική μου ζωή», από «Διαφωνώ απόλυτα» έως «Συμφωνώ απόλυτα».
3. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής: «Τι ωράριο έχετε;» με «Σταθερό», «Ευέλικτο» και «Σε βάρδιες».
4. Μία ανοιχτή ερώτηση: «Τι θα βελτίωνε την ικανοποίησή σας από τη δουλειά;».
5. Δημογραφικά στοιχεία, στο τέλος: «Χρόνια στην εταιρεία» με «Λιγότερο από 1», «1–3», «4–10» και «Πάνω από 10».

Για κάθε ερώτηση που προσθέτετε, ισχύουν οι ίδιοι κανόνες:

• Μία ερώτηση, ένα θέμα: «Είστε ικανοποιημένος από τον μισθό και το ωράριο;» είναι δύο ερωτήσεις.
• Χωρίς διατυπώσεις που οδηγούν την απάντηση: το «Συμφωνείτε ότι…» σπρώχνει προς το «Ναι»· δώστε τη δήλωση και ρωτήστε «Σε ποιο βαθμό συμφωνείτε;» με κλίμακα.
• Τα δημογραφικά στοιχεία στο τέλος: στην αρχή, κάνουν μέρος των συμμετεχόντων να σταματήσει.
• Το πολύ 15–20 ερωτήσεις: όσο μεγαλώνει το ερωτηματολόγιο, τόσο λιγότεροι το ολοκληρώνουν.
• Κάντε πιλοτική δοκιμή με 5–10 άτομα και διορθώστε τις ερωτήσεις που κατάλαβαν με διαφορετικό τρόπο.

Ερωτήσεις κλίμακας Likert, πολλαπλής επιλογής και ανοιχτού τύπου

Οι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής δίνουν τους αριθμούς· οι ανοιχτού τύπου εξηγούν το γιατί. Για στάσεις και απόψεις, χρησιμοποιήστε κλίμακα Likert 5 βαθμών, από «Διαφωνώ απόλυτα» έως «Συμφωνώ απόλυτα», ίδια για όλες τις δηλώσεις. Στο Survey.gr, βάλτε τις δηλώσεις ως γραμμές ενός πίνακα: ο συμμετέχων επιλέγει μία στήλη ανά γραμμή και εσείς παίρνετε την κατανομή κάθε δήλωσης. Κρατήστε το πολύ 2–3 ανοιχτές ερωτήσεις: κουράζουν όσους απαντούν από το κινητό και θέλουν ώρες για κωδικοποίηση στην ανάλυση. Σε έναν πίνακα δηλώσεων, μπορείτε να ενεργοποιήσετε τη ρύθμιση «Γραμμές σε τυχαία σειρά», ώστε η σειρά των δηλώσεων να μην επηρεάζει τις απαντήσεις· η κλίμακα στις στήλες μένει σταθερή.

Πόσες απαντήσεις χρειάζεστε: μέγεθος δείγματος

Ο αριθμός εξαρτάται από το μέγεθος του πληθυσμού που μελετάτε και από την ακρίβεια που θέλετε. Με επίπεδο εμπιστοσύνης 95% και την πιο συντηρητική υπόθεση (ποσοστό 50%):

Έτσι, οι 500 συμμετοχές του Δωρεάν προγράμματος δίνουν περιθώριο σφάλματος περίπου ±4,4% σε μεγάλο πληθυσμό (λίγο περισσότερο, αφού αφαιρέσετε τις ημιτελείς)· ακόμη και για διπλωματική εργασία με περιθώριο ±5%, οι περίπου 385 απαντήσεις που χρειάζεστε χωράνε στο Δωρεάν πρόγραμμα. Οι υπολογισμοί ισχύουν μόνο για τυχαία δείγματα: σε δείγμα ευκολίας το περιθώριο σφάλματος δεν ισχύει· αναφέρετε το μέγεθος του δείγματος και πώς επιλέχθηκαν οι συμμετέχοντες. Αν συγκρίνετε υποομάδες (άνδρες και γυναίκες, τμήματα, ειδικότητες), κάθε υποομάδα χρειάζεται τουλάχιστον 30 απαντήσεις.

Επιτροπή Ηθικής, ενημέρωση και συναίνεση

Στα ελληνικά πανεπιστήμια, η έρευνα με συμμετέχοντες μπορεί να χρειάζεται έγκριση από την Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας της Έρευνας του ιδρύματος. Για μια πτυχιακή αυτό εξαρτάται από το τμήμα και το θέμα: ρωτήστε τον επιβλέποντα πριν ξεκινήσετε τη συλλογή, ιδίως αν η έρευνα αφορά ανήλικους, ασθενείς ή ευαίσθητα θέματα. Για έρευνα σε σχολεία μπορεί να χρειάζεται επιπλέον έγκριση από τις αρμόδιες εκπαιδευτικές αρχές· ελέγξτε την ισχύουσα διαδικασία με τον επιβλέποντα και τη διεύθυνση του σχολείου. Σε κάθε περίπτωση, το ερωτηματολόγιο ξεκινά με ενημέρωση και συναίνεση του συμμετέχοντα.

• Βάλτε το κείμενο της ενημέρωσης σε ένα στοιχείο «Κείμενο περιγραφής» στην αρχή: ποιος κάνει την έρευνα (φοιτητής, τμήμα, επιβλέπων), ο σκοπός και τα θέματα των ερωτήσεων, ο χρόνος συμπλήρωσης, το δικαίωμα να μην απαντήσει σε κάποια ερώτηση και να σταματήσει οποιαδήποτε στιγμή, η χρήση των δεδομένων μόνο συγκεντρωτικά, πόσο καιρό θα φυλάσσονται και ένα email επικοινωνίας. Αν δεν ζητάτε στοιχεία ταυτότητας και μοιράζεστε γενικό σύνδεσμο, γράψτε και ότι οι απαντήσεις δεν μπορούν να διαγραφούν μετά την υποβολή, γιατί δεν φαίνεται ποια είναι του καθενός. Μην ορίσετε ως υποχρεωτικές τις ερωτήσεις της έρευνας, μόνο την ερώτηση συναίνεσης, αφού το κείμενο υπόσχεται ότι ο συμμετέχων μπορεί να μην απαντήσει.
• Αμέσως μετά, βάλτε μια υποχρεωτική ερώτηση «Συμφωνείτε να συμμετάσχετε σε αυτή την έρευνα;» με «Ναι» και «Όχι». Αφήστε το κείμενο και την ερώτηση μόνα τους στην πρώτη σελίδα και ξεκινήστε τις ερωτήσεις της έρευνας στη δεύτερη. Με τους κανόνες λογικής, ορίστε για την απάντηση «Όχι» την ενέργεια «Η έρευνα να ολοκληρώνεται» και δοκιμάστε τον κανόνα με μια απάντηση «Όχι» πριν μοιραστείτε τον σύνδεσμο· έπειτα διαγράψτε τη δοκιμαστική συμμετοχή από τα αποτελέσματα.
• Αν ζητάτε στοιχεία που ταυτοποιούν τον συμμετέχοντα (όνομα, email, τηλέφωνο) ή δεδομένα υγείας, ισχύει ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (ΓΚΠΔ/GDPR): γράψτε στο εισαγωγικό σημείωμα τον σκοπό, πόσο καιρό θα κρατήσετε τα στοιχεία και ποιος είναι υπεύθυνος γι’ αυτά, ζητήστε ρητή συγκατάθεση και ρωτήστε τον επιβλέποντα ή τον Υπεύθυνο Προστασίας Δεδομένων του ιδρύματος τι ακόμη χρειάζεται.
• Μη ζητάτε όνομα ή email αν δεν χρειάζεστε στοιχεία ταυτότητας, και χρησιμοποιήστε γενικό σύνδεσμο: οι απαντήσεις μέσω γενικού συνδέσμου δεν συνδέονται με συγκεκριμένο πρόσωπο. Οι προσκλήσεις με email του Survey.gr συνδέουν την απάντηση με τον παραλήπτη όταν είναι ενεργή η παρακολούθηση συμμετοχών (από προεπιλογή είναι απενεργοποιημένη)· αφήστε την απενεργοποιημένη ή στείλτε τον γενικό σύνδεσμο από το δικό σας email, με τους παραλήπτες σε κρυφή κοινοποίηση.
• Στο παράρτημα της πτυχιακής, βάλτε ολόκληρο το κείμενο της ενημέρωσης και το ερωτηματολόγιο, με τις ερωτήσεις και τις επιλογές απάντησης.

Μοιραστείτε τον σύνδεσμο του ερωτηματολογίου

Μοιραστείτε τον σύνδεσμο εκεί όπου βρίσκεται ο πληθυσμός σας: επικολλήστε τον σε ένα μήνυμα στις ομάδες συνομιλίας του έτους ή του κλάδου, δημοσιεύστε τον στα social media και σε φόρουμ, ζητήστε από έναν σύλλογο, έναν φορέα ή μια εταιρεία να τον στείλει με email στα μέλη ή στους εργαζομένους τους ή να ενσωματώσει το ερωτηματολόγιο στον ιστότοπό τους. Οι απαντήσεις φίλων και συμφοιτητών περιγράφουν αυτή την ομάδα, όχι τον πληθυσμό της υπόθεσης· αν το δείγμα δεν είναι τυχαίο (δείγμα ευκολίας ή χιονοστιβάδας), περιγράψτε το με ειλικρίνεια στη μεθοδολογία. Παρακολουθήστε πόσες απαντήσεις έρχονται κάθε μέρα και, όταν η καμπύλη σταματήσει να ανεβαίνει, στείλτε εσείς ξανά τον σύνδεσμο μία μόνο φορά.

Εξαγωγή σε Excel και ανάλυση των δεδομένων

Κάντε «Εξαγωγή σε Excel» (ο σύνδεσμος του αρχείου έρχεται με email): κάθε γραμμή είναι ένας συμμετέχων και, μετά από μερικές στήλες με τεχνικά στοιχεία της συμμετοχής, ακολουθεί μία στήλη ανά ερώτηση· σε έναν πίνακα, μία στήλη ανά δήλωση. Πριν από την ανάλυση, αφαιρέστε τις ημιτελείς απαντήσεις και όσους δεν συναίνεσαν. Αν δεν θέλετε να μπορεί να αναγνωριστεί κάποιος συμμετέχων, σβήστε και τις τεχνικές στήλες (χώρα, πόλη, προέλευση, συσκευή) πριν αναλύσετε, επισυνάψετε ή μοιραστείτε το αρχείο.

Ξεκινήστε από τις συχνότητες και τα ποσοστά κάθε ερώτησης και μετά διασταυρώστε τις ερωτήσεις της υπόθεσης (π.χ. ικανοποίηση ανά είδος ωραρίου). Στην κλίμακα Likert οι απαντήσεις έρχονται ως κείμενο· για να υπολογίσετε μέσους όρους, κωδικοποιήστε τες από 1 έως 5, αλλά αναφέρετε και το ποσοστό των δύο επιλογών συμφωνίας. Το ίδιο αρχείο μπορείτε να το εισαγάγετε στο SPSS ή στο R. Τα φίλτρα του Survey.gr δείχνουν αυτές τις διασταυρώσεις ήδη κατά τη συλλογή, για όσες απαντήσεις έχουν υποβληθεί, και η «Εξαγωγή σε PDF» δίνει γραφήματα που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ως βάση για το κεφάλαιο των αποτελεσμάτων, προσαρμόζοντας τίτλο και πηγή στους κανόνες του τμήματός σας.

Πώς να δημιουργήσετε το ερωτηματολόγιο της πτυχιακής στο Survey.gr

1. Εγγραφείτε δωρεάν και δημιουργήστε ένα νέο ερωτηματολόγιο ή ανοίξτε ένα από τα πρότυπα παραπάνω, αν το θέμα σας είναι κοντινό.
2. Βάλτε το κείμενο της ενημέρωσης και την ερώτηση συναίνεσης μόνα τους στην πρώτη σελίδα· με τους κανόνες λογικής, ορίστε για το «Όχι» την ενέργεια «Η έρευνα να ολοκληρώνεται», δοκιμάστε τον κανόνα πριν από τη διανομή και διαγράψτε τη δοκιμαστική συμμετοχή.
3. Εμφανίστε τις ερωτήσεις ανά σελίδα, με την «Κλασική έρευνα (πολλαπλές ερωτήσεις ανά σελίδα)», και στους πίνακες δηλώσεων ενεργοποιήστε τις «Γραμμές σε τυχαία σειρά». Μην ενεργοποιήσετε την «Τυχαία σειρά ερωτήσεων»: ανακατεύει τα στοιχεία μέσα σε κάθε σελίδα, και στην πρώτη σελίδα η ερώτηση συναίνεσης θα μπορούσε να εμφανιστεί πάνω από το κείμενο της ενημέρωσης.
4. Μοιραστείτε τον γενικό σύνδεσμο, δείτε κάθε απάντηση στα αποτελέσματα μόλις υποβληθεί, κάντε «Εξαγωγή σε Excel» για την ανάλυση και «Εξαγωγή σε PDF» για τα γραφήματα της πτυχιακής.