Ευαίσθητες ερωτήσεις σε ερωτηματολόγιο: πώς να τις θέσετε

Ευαίσθητες ερωτήσεις σε ερωτηματολόγιο είναι όσες ο ερωτώμενος βρίσκει αδιάκριτες, επικίνδυνες για τον ίδιο αν απαντήσει με ειλικρίνεια ή άβολες, επειδή η αληθινή απάντηση δεν είναι η «σωστή»: αμοιβές, υγεία, αλκοόλ, η συμπεριφορά ενός προϊσταμένου. Αν τις θέσετε απρόσεκτα, χάνετε δεδομένα. Κάποιοι εγκαταλείπουν την έρευνα, άλλοι παραλείπουν την ερώτηση και άλλοι δίνουν την απάντηση που νομίζουν ότι περιμένετε. Ο οδηγός απευθύνεται σε όσους φτιάχνουν μόνοι τους έρευνες στη δουλειά, για πελάτες, στο σχολείο ή για μια πτυχιακή εργασία. Οι λύσεις, με τη σειρά που τις εφαρμόζετε: ρωτήστε μόνο ό,τι θα χρησιμοποιήσετε, αφήστε τους ανθρώπους να απαντούν μόνοι, πείτε ποιος θα δει τις απαντήσεις και γιατί ρωτάτε, περάστε σταδιακά στο θέμα, διατυπώστε την ερώτηση ώστε η ειλικρινής απάντηση να είναι εύκολη, κάντε την προαιρετική και δοκιμάστε τη σε λίγα άτομα. Θα βρείτε επίσης ένα τεστ τριών ερωτήσεων, παραδείγματα πριν και μετά και ένα κείμενο εμπιστευτικότητας που δεν υπόσχεται τίποτα που δεν μπορείτε να τηρήσετε.

Τα βασικά σημεία

• Μια ερώτηση μπορεί να είναι ευαίσθητη με τρεις τρόπους: είναι αδιάκριτη, η ειλικρινής απάντηση είναι επικίνδυνη αν τη μάθουν άλλοι, ή η αληθινή απάντηση παραβιάζει έναν κοινωνικό κανόνα. Κάθε περίπτωση θέλει άλλη λύση.
• Όποιος απαντά μόνος του σε μια οθόνη, χωρίς συνεντευξιαστή, δηλώνει ευαίσθητες συμπεριφορές πιο ειλικρινά από ό,τι σε συνέντευξη, αν και όχι απόλυτα.
• Τα εύρη τιμών, οι κλίμακες συχνότητας και μία πρόταση για το γιατί ρωτάτε κάνουν την ειλικρινή απάντηση πιο εύκολη.
• Η επιλογή «Προτιμώ να μην απαντήσω» κρατά τους ανθρώπους στην έρευνα, αλλά σας στερεί απαντήσεις· αποφασίστε από πριν πώς θα αναφέρετε τα κενά.
• Υποσχεθείτε μόνο ό,τι μπορείτε να τηρήσετε: ποιος βλέπει τις ατομικές απαντήσεις και ότι τα αποτελέσματα παρουσιάζονται μόνο συγκεντρωτικά.

Πότε μια ερώτηση είναι ευαίσθητη

Ευαίσθητη είναι η ερώτηση που ορισμένοι ερωτώμενοι θα προτιμούσαν να μην τους τεθεί ή να μην την απαντήσουν με ειλικρίνεια· στα ελληνικά εγχειρίδια θα τη συναντήσετε και ως «απειλητική». Δεν υπάρχει ένας κοινά αποδεκτός ορισμός, αλλά οι μεθοδολόγοι των ερευνών περιγράφουν τρεις συνιστώσες: την παρέμβαση στην ιδιωτική ζωή, την απειλή αποκάλυψης και την κοινωνική επιθυμητότητα (Tourangeau και Yan, 2007, όπως τους συνοψίζουν οι Kaplan και Yu για την AAPOR το 2015). Χρησιμοποιήστε τις ως τεστ για κάθε ευαίσθητο θέμα σε μια έρευνα, από τις αμοιβές ως την υγεία: όποια ισχύει, σας δείχνει ποια λύση χρειάζεστε.

Ακόμη και μια απλή ερώτηση για γεγονότα μπορεί να είναι ευαίσθητη. Στο «Ψηφίσατε στις τελευταίες εκλογές;» ή στο «Έχετε κάρτα μέλους σε δημοτική βιβλιοθήκη;» τα «ναι» είναι περισσότερα από όσα δικαιολογούν τα στοιχεία, επειδή αυτή είναι η απάντηση που νιώθουμε ότι πρέπει να δώσουμε. Η ευαισθησία εξαρτάται και από το ποιος απαντά. Η ερώτηση για τον μισθό είναι συνηθισμένη σε ένα πανελλαδικό δείγμα και φορτισμένη σε μια ομάδα έξι ατόμων όπου όλοι γνωρίζονται. Γι' αυτό μόνο μια πιλοτική δοκιμή με τους δικούς σας ερωτώμενους δείχνει ποιες ερωτήσεις είναι ευαίσθητες γι' αυτούς (βήμα 7).

Τι κάνουν οι ευαίσθητες ερωτήσεις στα αποτελέσματά σας

Μια ευαίσθητη ερώτηση σας κοστίζει με τρεις τρόπους: κάποιοι αρνούνται να συμμετάσχουν ή εγκαταλείπουν την έρευνα στη μέση, κάποιοι παραλείπουν την ερώτηση και κάποιοι δίνουν την κοινωνικά αποδεκτή απάντηση αντί για την αληθινή. Η αναληθής απάντηση δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι είναι γενικά ανειλικρινείς. Εξαρτάται από το αν κάποιος έχει κάτι άβολο να δηλώσει και από τον τρόπο που ρωτάτε.

Οι παραλείψεις (η μη απάντηση σε επίπεδο ερώτησης) είναι συχνές ακόμη και στις πιο προσεγμένες έρευνες. Στην αμερικανική Current Population Survey τόσοι πολλοί δεν δήλωσαν το εισόδημά τους, ώστε το Γραφείο Απογραφής των ΗΠΑ (US Census Bureau) χρειάστηκε να συμπληρώσει τα ποσά με στατιστικές μεθόδους: στην καλύτερη περίπτωση περίπου ένα στα πέντε ποσά εισοδήματος, συνήθως ένα στα τέσσερα ή περισσότερα· για μισθούς και ημερομίσθια, το 26% (στοιχεία του 1996· Moore, Stinson και Welniak, US Census Bureau). Περιμένετε κενά στις ερωτήσεις εισοδήματος. Ο αριθμός αφορά μία αμερικανική κρατική έρευνα και δεν είναι πρόβλεψη για τη δική σας έρευνα.

Πώς θέτετε ευαίσθητες ερωτήσεις σε ερωτηματολόγιο: επτά βήματα με τη σειρά

Τα βήματα ακολουθούν τη σειρά με την οποία τα εφαρμόζετε, από το αν θα ρωτήσετε καθόλου μέχρι τη δοκιμή του αποτελέσματος. Κάθε βήμα κλείνει με το πόσο ισχυρά είναι τα στοιχεία που το στηρίζουν.

1. Ρωτήστε μόνο ό,τι θα χρησιμοποιήσετε

Αφαιρέστε κάθε ευαίσθητη ερώτηση από την οποία δεν εξαρτάται καμία απόφαση. Αν τη χρειάζεστε, ρωτήστε με τη μορφή που ταυτοποιεί λιγότερο: ηλικιακή ομάδα αντί για ημερομηνία γέννησης, τμήμα μόνο αν θα παρουσιάσετε αποτελέσματα ανά τμήμα. Κάθε επιπλέον δημογραφική ερώτηση κάνει τους ερωτώμενους πιο εύκολα αναγνωρίσιμους.

Τεκμηρίωση: συνήθης πρακτική.

2. Αφήστε τους να απαντούν μόνοι, χωρίς κανέναν να βλέπει

Στείλτε τον σύνδεσμο ώστε ο καθένας να απαντήσει από τη δική του συσκευή, όποτε τον βολεύει, και γράψτε στην εισαγωγή ότι η έρευνα συμπληρώνεται καλύτερα χωρίς άλλους δίπλα. Οι άνθρωποι αποκαλύπτουν περισσότερα όταν κανένας συνεντευξιαστής δεν ακούει την απάντηση και κανείς άλλος δεν βρίσκεται στο δωμάτιο:

• Σε μια μελέτη που αντιπαρέβαλε τις απαντήσεις με τα αρχεία ενός πανεπιστημίου, οι απαντήσεις στο διαδίκτυο ήταν οι πιο ακριβείς και οι τηλεφωνικές οι λιγότερο ακριβείς, αν και κάποιοι έδωσαν ψευδείς απαντήσεις και στο διαδίκτυο (Kreuter, Presser και Tourangeau, 2008).
• Μια μετα-ανάλυση βρήκε ότι στον υπολογιστή οι άνθρωποι αποκαλύπτουν περισσότερα από ό,τι στο χαρτί, κυρίως για πολύ ευαίσθητες συμπεριφορές και όταν είναι μόνοι (Gnambs και Kaspar, 2015).
• Δύο ακόμη μελέτες δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση. Σε ένα πείραμα του Pew Research Center το 2015 (3.003 μέλη πάνελ, με τηλέφωνο ή online), 8 από τις 60 ερωτήσεις διέφεραν κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες ή περισσότερο, προς την κατεύθυνση που περιμένει κανείς όταν οι ερωτώμενοι ωραιοποιούν τις απαντήσεις τους μπροστά σε συνεντευξιαστή. Σε πολλές άλλες ερωτήσεις δεν υπήρξε καμία διαφορά, και το ίδιο το Pew σημειώνει ότι δεν μπορεί να πει ποιος τρόπος είναι ακριβέστερος. Επίσης, όταν ένας γονιός ήταν στο δωμάτιο, οι έφηβοι δήλωναν λιγότερο αλκοόλ και μαριχουάνα, και η διαφορά ήταν μικρότερη όταν απαντούσαν σε υπολογιστή (Aquilino, Wright και Supple, 2000).

Ένας κοινόχρηστος υπολογιστής ακυρώνει αυτό το πλεονέκτημα. Με την προεπιλεγμένη ρύθμιση «Επιτρέπεται μόνο μία απόκριση έρευνας ανά συσκευή (υπολογιστή, tablet ή κινητό)», οι απαντήσεις μένουν στον browser για έναν χρόνο, και όποιος ανοίξει ξανά τον σύνδεσμο εκεί τις βλέπει και μπορεί να τις αλλάξει. Σε έρευνα με ευαίσθητες ερωτήσεις, επιλέξτε τη ρύθμιση «Απενεργοποίηση δυνατότητας επεξεργασίας της έρευνας μετά την υποβολή».

Τα στοιχεία αυτά αφορούν το πώς η παρουσία του συνεντευξιαστή αλλάζει τις απαντήσεις. Όταν όμως η έρευνα προέρχεται από τον εργοδότη, το σχολείο ή τον σύλλογο του ίδιου του ερωτώμενου, ο φόβος είναι ότι την απάντηση θα τη δει ο διοργανωτής. Καμία ρύθμιση δεν το αλλάζει αυτό· το αντιμετωπίζουν το βήμα 3 και η ενότητα για το τι μπορείτε να υποσχεθείτε με ειλικρίνεια.

Τεκμηρίωση: ισχυρή για την κοινωνική επιθυμητότητα (ένα πείραμα με αντιπαραβολή σε αρχεία, μία μετα-ανάλυση), όχι για τον φόβο απέναντι στον ίδιο τον διοργανωτή της έρευνας.

3. Πείτε ποιος θα δει τις απαντήσεις και γιατί ρωτάτε

Ακριβώς πριν από τις ευαίσθητες ερωτήσεις, πείτε σε δύο ή τρεις απλές προτάσεις ποιος βλέπει τις ατομικές απαντήσεις, πώς παρουσιάζονται τα αποτελέσματα και γιατί κάνετε την ερώτηση. Τέτοιες διαβεβαιώσεις δεν αυξάνουν τη συμμετοχή γενικά, βοηθούν όμως κάπως στις ευαίσθητες ερωτήσεις (Singer, Von Thurn και Miller, 1995). Κρατήστε τις σύντομες και βάλτε τις ακριβώς πριν από αυτό το μέρος. Μια μακροσκελής διαβεβαίωση με νομικό ύφος στην αρχή της έρευνας, πριν από αθώες ερωτήσεις, προειδοποιεί ότι έρχεται κάτι δυσάρεστο και μπορεί να κάνει τους ανθρώπους λιγότερο πρόθυμους να συνεχίσουν (Singer, Hippler και Schwarz, 1992). Και ο Κώδικας Δεοντολογίας της AAPOR (όπως τροποποιήθηκε τον Ιούνιο του 2026) ζητά από τους ερευνητές να λένε με ειλικρίνεια στους συμμετέχοντες πώς χρησιμοποιούνται τα στοιχεία που τους ταυτοποιούν και ποιος έχει πρόσβαση σε αυτά. Για παράδειγμα:

«Τις ατομικές απαντήσεις θα τις δουν μόνο δύο άτομα του τμήματος ανθρώπινου δυναμικού. Παρουσιάζουμε αποτελέσματα μόνο για ομάδες τουλάχιστον 10 ατόμων και δεν παραθέτουμε ποτέ απάντηση με τρόπο που θα φανέρωνε ποιος την έδωσε. Ρωτάμε για τις αμοιβές, επειδή φέτος αναθεωρούμε τα μισθολογικά κλιμάκια.»

Προσαρμόστε τις λεπτομέρειες σε ό,τι πραγματικά θα κάνετε. Στο Survey.gr, βάλτε το κείμενο σε ένα στοιχείο «Πεδίο κειμένου» ακριβώς πάνω από την ερώτηση. Για το υπόλοιπο κείμενο της αρχής, δείτε πώς γράφεται ένα εισαγωγικό σημείωμα ερωτηματολογίου.

Τεκμηρίωση: οι διαβεβαιώσεις έχουν μικρή επίδραση και μόνο στις ευαίσθητες ερωτήσεις· η εξήγηση του γιατί ρωτάτε είναι συνήθης πρακτική.

4. Περάστε σταδιακά στο θέμα

Μην ανοίγετε ποτέ την έρευνα με ευαίσθητη ερώτηση. Βάλτε τη μετά το κύριο θέμα και προετοιμάστε τη με μια συγγενική, λιγότερο φορτισμένη ερώτηση. Οι πηγές διαφωνούν για το ακριβές σημείο: κάποιες προτείνουν το τέλος, ένα φυλλάδιο οδηγιών του Duke Initiative on Survey Methodology τη μέση, άλλες «προς το τέλος, αλλά όχι τελευταία». Η δική μας πρόταση: μετά το κύριο θέμα, με τις ερωτήσεις που δεν μπορείτε να χάσετε τοποθετημένες πριν από αυτήν, ώστε αν κάποιος σταματήσει εκεί να χάσετε λίγα. Η πιλοτική δοκιμή θα δείξει αν οι ερωτώμενοι σταματούν σε εκείνο το σημείο.

Η εισαγωγική ερώτηση λειτουργεί σαν χωνί, από το γενικό στο ειδικό. Πριν από συγκεκριμένες ερωτήσεις για την υγεία, ρωτήστε «Πώς είναι η υγεία σας γενικά;» με τις πέντε απαντήσεις που χρησιμοποιούν οι ευρωπαϊκές στατιστικές υπηρεσίες στις έρευνες υγείας: Πολύ καλή, Καλή, Μέτρια, Κακή, Πολύ κακή.

Τεκμηρίωση: συνήθης πρακτική· δεν βρήκαμε πείραμα που να την ελέγχει.

5. Διατυπώστε την ερώτηση ώστε η ειλικρινής απάντηση να είναι εύκολη

Χρησιμοποιήστε εύρη τιμών για το εισόδημα και την ηλικία, κλίμακες συχνότητας αντί για ναι/όχι για τις συμπεριφορές, και ουδέτερη διατύπωση· τα προτείνει κάθε πρακτικός οδηγός που διαβάσαμε. Η «επιεικής» διατύπωση («Πολλοί δυσκολεύονται να…») έχει ανάμεικτα αποτελέσματα, και σε μία μελέτη οι συμμετέχοντες την έκριναν πιο ευαίσθητη από την ευθεία ερώτηση· δοκιμάστε την πρώτα στην πιλοτική φάση. Η ερώτηση για «ανθρώπους σαν εσάς» ή για «συναδέλφους» απαλύνει το θέμα, αλλά τότε η απάντηση αφορά τους άλλους, όχι τον ίδιο τον ερωτώμενο.

Τα εύρη είναι παράδειγμα· προσαρμόστε τα στους ερωτώμενούς σας. Δείτε επίσης πώς γράφονται σαφείς, ουδέτερες ερωτήσεις, πώς αποφεύγετε τις καθοδηγητικές ερωτήσεις και πώς φτιάχνετε επιλογές απάντησης και κλίμακες αξιολόγησης. Μια ερώτηση συνέχειας όπως «Ως καπνιστής, πώς θα κατατάσσατε αυτούς τους λόγους;» πρέπει να τη βλέπουν μόνο όσοι δήλωσαν ότι καπνίζουν: ορίστε έναν κανόνα λογικής με την ενέργεια «Εμφάνιση ερώτησης».

Τεκμηρίωση: εύρη και συχνότητα, καθιερωμένη πρακτική· επιεικής διατύπωση, ανάμεικτα αποτελέσματα· ερώτηση για τους άλλους, μόνο πρακτική.

6. Κάντε την προαιρετική ή προσθέστε «Προτιμώ να μην απαντήσω»

Δώστε στους ερωτώμενους τρόπο να προσπεράσουν την ερώτηση, και να ξέρετε το τίμημα: κάθε παράλειψη είναι μια απάντηση που λείπει. Στο Survey.gr μια ερώτηση είναι προαιρετική, εκτός αν επιλέξετε «Υποχρεωτική απάντηση»· οι υποχρεωτικές ερωτήσεις έχουν αστερίσκο. Αφήστε την ευαίσθητη ερώτηση προαιρετική ή κάντε την υποχρεωτική με την επιλογή «Προτιμώ να μην απαντήσω», ποτέ υποχρεωτική χωρίς διέξοδο.

Το «Προτιμώ να μην απαντήσω» είναι μια κανονική επιλογή απάντησης που προσθέτετε εσείς, και στα αποτελέσματα εμφανίζεται ως ξεχωριστή επιλογή. Σε ερώτηση «Πολλαπλές απαντήσεις» μπορεί να επιλεγεί μαζί με άλλες, γιατί καμία επιλογή εκεί δεν μπορεί να οριστεί ως αποκλειστική· προτιμήστε λοιπόν «Μία απάντηση» ή «Πτυσσόμενα μενού». Βάλτε τη μόνο στις ευαίσθητες ερωτήσεις. Μια εύκολη έξοδος σε κάθε ερώτηση τη χρησιμοποιούν και όσοι απλώς θέλουν να προχωρήσουν, όπως διαπίστωσαν ο Krosnick και οι συνεργάτες του (2002) με τις ρητές επιλογές «Δεν έχω άποψη».

Αναφέρετε δίπλα στα αποτελέσματα το ποσοστό όσων επέλεξαν να μην απαντήσουν ή παρέλειψαν την ερώτηση· είναι από μόνο του εύρημα. Στο εισόδημα, όσοι παραλείπουν την ερώτηση διαφέρουν από όσους απαντούν (σύμφωνα με την ίδια ανάλυση του Γραφείου Απογραφής), οπότε ο μέσος όρος των απαντήσεων που έχετε είναι μεροληπτικός, όχι απλώς λιγότερο ακριβής. Οι απαντήσεις αποθηκεύονται καθώς συμπληρώνονται, και το φίλτρο αποτελεσμάτων «Να συμπεριλαμβάνονται οι ημιτελείς απαντήσεις» προσθέτει και τις ημιτελείς συμμετοχές. Γι' αυτό μη λέτε ποτέ στους ερωτώμενους ότι, αν κλείσουν την έρευνα, οι απαντήσεις τους χάνονται.

Τεκμηρίωση: συνήθης πρακτική· το κόστος φαίνεται στα στοιχεία του Γραφείου Απογραφής παραπάνω.

7. Δοκιμάστε πρώτα το ευαίσθητο μέρος σε λίγα άτομα

Πριν από την αποστολή, ζητήστε από λίγα άτομα της ομάδας που θα ρωτήσετε (πέντε έως δέκα είναι πρόταση, όχι κανόνας) να συμπληρώσουν την έρευνα και να πουν ποιες ερωτήσεις τους φάνηκαν αδιάκριτες ή επικίνδυνες για τους ίδιους. Παρατηρήστε και πού παραλείπουν ερωτήσεις ή σταματούν. Τα εγχειρίδια μεθοδολογίας συνιστούν πιλοτική δοκιμή ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο (Janičić, 2019).

Τεκμηρίωση: συνήθης πρακτική.

Ανωνυμία ή εμπιστευτικότητα: τι μπορείτε να υποσχεθείτε με ειλικρίνεια

Οι περισσότερες έρευνες που γίνονται με ένα διαδικτυακό εργαλείο είναι, στην καλύτερη περίπτωση, εμπιστευτικές· αυτή είναι λοιπόν η λέξη που ταιριάζει. Η διαφορά:

Λίγα συνηθισμένα στοιχεία αρκούν για να αποκαλύψουν ποιος απάντησε. Στα δεδομένα της αμερικανικής απογραφής, περίπου 6 έως 9 στους 10 κατοίκους είναι μοναδικοί με βάση μόλις τρία στοιχεία: ταχυδρομικό κώδικα 5 ψηφίων, φύλο και ημερομηνία γέννησης (Sweeney, 2000: 87% στα στοιχεία του 1990· Golle, 2006: 63% στα στοιχεία του 2000). Σε μια ομάδα οκτώ ατόμων, ο συνδυασμός «τμήμα + ηλικιακή ομάδα + φύλο» μπορεί να κάνει το ίδιο.

Ένα εργαλείο ερευνών καταγράφει επίσης στοιχεία μαζί με κάθε απάντηση. Στο Survey.gr, για παράδειγμα: την ώρα υποβολής, τον τύπο συσκευής και browser, τον ιστότοπο από τον οποίο άνοιξε ο σύνδεσμος (μόνο τον ιστότοπο, όχι τη συγκεκριμένη σελίδα) και τη χώρα. Αν στείλετε προσκλήσεις μέσω email με ενεργή την παρακολούθηση συμμετοχών (από προεπιλογή είναι ανενεργή), κάθε απάντηση συνδέεται με τη διεύθυνση του παραλήπτη, και η πρόσκληση ενημερώνει τους παραλήπτες ότι ο δημιουργός της έρευνας μπορεί να δει τις απαντήσεις τους. Χωρίς παρακολούθηση, όλοι οι παραλήπτες παίρνουν τον ίδιο απλό σύνδεσμο της έρευνας, και ένας σύνδεσμος που μοιράζεστε εσείς, έξω από το εργαλείο προσκλήσεων, δεν συνδέεται με καμία διεύθυνση· τα υπόλοιπα στοιχεία καταγράφονται κανονικά. Μια ερώτηση με στοιχεία επικοινωνίας ή μια ανοιχτή απάντηση μπορεί να κατονομάσει τον ερωτώμενο ευθέως.

Τι μπορείτε να κάνετε:

• Όταν οι απαντήσεις δεν πρέπει να συνδέονται με μια διεύθυνση email, αφήστε ανενεργή την παρακολούθηση συμμετοχών (όπως είναι από προεπιλογή) ή μοιραστείτε εσείς έναν γενικό σύνδεσμο.
• Ορίστε ελάχιστο μέγεθος ομάδας πριν δείτε τα δεδομένα, για παράδειγμα 10 άτομα, και μη δείχνετε ανάλυση για μικρότερες ομάδες. Το εργαλείο δεν κρύβει μόνο του τις μικρές ομάδες· ελέγξτε εσείς κάθε πλήθος.
• Μη δημοσιεύετε σχόλια που προδίδουν τον συντάκτη τους: η επιλογή «Επιλέξτε τα αποτελέσματα της έρευνας να είναι δημόσια» δείχνει κάθε ανοιχτή απάντηση, χωρίς φιλτράρισμα, σε όποιον έχει τον σύνδεσμο.

Τα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, όπως η υγεία ή η θρησκεία, υπόκεινται σε δικούς τους νομικούς κανόνες σε πολλές χώρες· ελέγξτε ποιοι ισχύουν για εσάς. Αν η έρευνα απευθύνεται σε παιδιά ή εφήβους, μπορεί να χρειάζεται συγκατάθεση των γονέων ή έγκριση για έρευνα στο σχολείο· ελέγξτε την ισχύουσα διαδικασία.

Μέθοδοι για τα πιο ευαίσθητα θέματα

Για παράνομες ή στιγματισμένες συμπεριφορές, οι ερευνητές χρησιμοποιούν τεχνικές που κρύβουν κάθε ατομική απάντηση. Στην τεχνική τυχαιοποιημένης απάντησης, ένα νόμισμα ή ένα ζάρι αποφασίζει αν ο ερωτώμενος θα απαντήσει στην πραγματική ερώτηση ή σε μια αθώα. Στο πείραμα λίστας, οι ερωτώμενοι απλώς μετρούν πόσες δηλώσεις μιας λίστας ισχύουν γι' αυτούς, και η λίστα μιας τυχαίας ομάδας περιέχει επιπλέον την ευαίσθητη δήλωση. Σε μελέτες επαλήθευσης πλησιάζουν την αλήθεια περισσότερο από την ευθεία ερώτηση (η τυχαιοποιημένη απάντηση το έκανε σε έλεγχο με πραγματικό εκλογικό αποτέλεσμα: Rosenfeld, Imai και Shapiro, 2016), αλλά συχνά αστοχούν: σε έξι μελέτες επαλήθευσης, με την τυχαιοποιημένη απάντηση περίπου το 38% των ερωτώμενων έδωσε λανθασμένη απάντηση, έναντι 49% με την ευθεία ερώτηση (Lensvelt-Mulders και συνεργάτες, 2005). Δίνουν μόνο ένα ποσοστό για όλο το δείγμα, ποτέ την απάντηση ενός ατόμου, και χρειάζονται δείγμα αρκετές φορές μεγαλύτερο. Τα γενικά εργαλεία διαδικτυακών ερευνών, μαζί και το Survey.gr, δεν τις υποστηρίζουν. Μια τέτοια έρευνα θέλει στατιστικό· για μια καθημερινή έρευνα, τα επτά βήματα είναι αυτά που χρειάζεστε.

Συνοπτικά

Οι ειλικρινείς απαντήσεις σε ευαίσθητες ερωτήσεις εξαρτώνται από τρία πράγματα: τον τρόπο που γίνεται η έρευνα, το περιβάλλον και τη διατύπωση. Προτιμήστε ένα διαδικτυακό ερωτηματολόγιο που συμπληρώνει μόνος του ο ερωτώμενος (αυτοδιαχειριζόμενο), χωρίς συνεντευξιαστή. Φροντίστε για ιδιωτικό περιβάλλον: ο καθένας μόνος, στη δική του συσκευή, γνωρίζοντας ποιος βλέπει τις ατομικές απαντήσεις και ότι τα αποτελέσματα παρουσιάζονται μόνο συγκεντρωτικά. Διατυπώστε κάθε ερώτηση ώστε η αλήθεια να είναι η εύκολη απάντηση: εύρη τιμών, συχνότητες και «Προτιμώ να μην απαντήσω» όπου χρειάζεται, με σχέδιο για το πώς θα αναφέρετε τα κενά. Και πριν από την αποστολή, δοκιμάστε το ευαίσθητο μέρος σε λίγα άτομα.

Οι έρευνες ικανοποίησης εργαζομένων ρωτούν για αμοιβές και για τον προϊστάμενο, γι' αυτό είναι καλό σημείο για να εφαρμόσετε τα επτά βήματα.

Διαβάστε ακόμα

• Μεροληψία μη απόκρισης: τι είναι και πώς την ελέγχετε
• 10 βήματα για να δημιουργήσετε μια έρευνα
• Δημιουργήστε μια έρευνα με βάση τις πληροφορίες που χρειάζεται η επιχείρησή σας