Πώς φτιάχνω ερωτηματολόγιο: 10 βήματα από τον στόχο στη δράση

Τα 10 βήματα για να δημιουργήσετε μια έρευνα ξεκινούν από την απόφαση για την οποία τη χρειάζεστε και φτάνουν ως όσα αλλάζετε μετά. Στο ερώτημα «πώς φτιάχνω ερωτηματολόγιο;» οι ερωτήσεις πιάνουν μόνο δύο από τα δέκα βήματα· τα άλλα κρίνουν ποιοι θα απαντήσουν, αν μπορείτε να εμπιστευτείτε τις απαντήσεις και αν θα γίνει κάτι με αυτές. Το ίδιο λένε οι οδηγίες ποιότητας της Statistics Canada, της στατιστικής υπηρεσίας του Καναδά: η ποιότητα πρέπει να εξετάζεται σε κάθε φάση. Όποια έρευνα κι αν οργανώνετε, για μια επιχείρηση, ένα σχολείο ή έναν σύλλογο, κάθε βήμα λέει τι κάνετε, ένα συνηθισμένο λάθος και, στα περισσότερα, πού θα διαβάσετε περισσότερα.

Τα βασικά σημεία

  • Ξεκινήστε από την απόφαση που θα στηρίξει η έρευνα και κόψτε κάθε ερώτηση που δεν τροφοδοτεί καμία γραμμή της αναφοράς.
  • Όσοι απαντούν σε έναν ανοιχτό σύνδεσμο επέλεξαν μόνοι τους να απαντήσουν: όπου έχετε δική σας λίστα email, προσκαλέστε από αυτήν.
  • Δοκιμάστε την ενεργή έρευνα σε λίγα άτομα που μοιάζουν με τους ερωτώμενούς σας και μετά διαγράψτε τις δοκιμαστικές απαντήσεις.
  • Πείτε ποιος θα δει τις απαντήσεις και αν συνδέονται με τη διεύθυνση email· δείξτε αποτελέσματα μόνο για ομάδες τουλάχιστον 10 ατόμων και πείτε τι άλλαξε.

1. Γράψτε ποια απόφαση θα στηρίξει η έρευνα

Γράψτε σε μία πρόταση την απόφαση και ποιος θα την πάρει. Για έναν αθλητικό σύλλογο: «Τον Δεκέμβριο, το διοικητικό συμβούλιο αποφασίζει αν το γυμναστήριο θα ανοίγει στις 6:30 το πρωί τις καθημερινές». Για καθετί που χρειάζεται να μάθετε, σημειώστε σε ποια γραμμή της αναφοράς θα καταλήξει· η ερώτηση που δεν καταλήγει πουθενά κόβεται.

Ένας στόχος όπως «να μάθουμε τι πιστεύουν τα μέλη» φέρνει ερωτήσεις που κανείς δεν χρησιμοποιεί. Δώστε τον σε κάποιον που δεν ασχολείται με την έρευνα: αν διαβάζοντάς τον δεν μπορεί να πει τι θα αποφασιστεί, ξαναγράψτε τον. Δείτε τις αποφάσεις που παίρνετε πριν γράψετε την πρώτη ερώτηση.

2. Διαλέξτε ποιοι πρέπει να απαντήσουν και πώς θα τους προσεγγίσετε

Ορίστε ποια ομάδα πρέπει να περιγράφουν τα αποτελέσματα και ρωτήστε είτε όλα τα μέλη της, αν φτάνετε σε όλα, είτε ένα τυχαίο δείγμα από μια λίστα που τα περιλαμβάνει όλα. Χρησιμοποιήστε πρώτα τη δική σας λίστα email, και έναν ανοιχτό σύνδεσμο μόνο για όσους λείπουν από αυτήν.

Ένα συνηθισμένο λάθος είναι να θεωρείτε αντιπροσωπευτικό δείγμα όσους απάντησαν σε έναν ανοιχτό σύνδεσμο. Επέλεξαν μόνοι τους να απαντήσουν, οπότε δεν ισχύει κανένα περιθώριο σφάλματος, ούτε μπορείτε να δώσετε ποσοστό απόκρισης: κανείς δεν ξέρει πόσοι είδαν τον σύνδεσμο. Ακόμη και σε ένα τυχαίο δείγμα μετράει ποιοι δεν απάντησαν (δείτε το βήμα «Ελέγξτε ποιοι απάντησαν πριν διαβάσετε τα αποτελέσματα»).

3. Γράψτε ερωτήσεις που όλοι καταλαβαίνουν με τον ίδιο τρόπο

Κάθε ερώτηση να είναι σύντομη, με απλές λέξεις και για ένα μόνο πράγμα. Κάθε όρο που ίσως δεν ξέρουν όλοι, εξηγήστε τον την πρώτη φορά που εμφανίζεται ή αντικαταστήστε τον· το ίδιο ισχύει για τις συντομογραφίες.

Μια συνηθισμένη παγίδα είναι η ερώτηση που ρωτά δύο πράγματα μαζί: στο «Σας εξυπηρετούν το ωράριο και οι τιμές;» όποιος είναι ευχαριστημένος μόνο με το ένα δεν μπορεί να απαντήσει ειλικρινά.

4. Διαλέξτε τον τύπο κάθε ερώτησης με βάση την ανάλυση

Ο τύπος κάθε ερώτησης κρίνεται από τον αριθμό ή το γράφημα που χρειάζεται η αναφορά. Βάλτε κλειστές ερωτήσεις για ό,τι θα μετρήσετε και ανοιχτές μόνο όπου κάποιος θα διαβάσει τις απαντήσεις, γιατί, σύμφωνα με το Pew Research Center, τις ανοιχτές τις αφήνουν αναπάντητες πολύ πιο συχνά.

Ένα λάθος είναι να ρωτάτε σε ποια ομάδα ανήκει ο ερωτώμενος με πεδίο κειμένου: στο Survey.gr, ο «Πίνακας διασταύρωσης» συνδυάζει μόνο ερωτήσεις επιλογής. Ένα άλλο είναι μια λίστα επιλογών όπου κάποιοι δεν βρίσκουν τη δική τους απάντηση· προσθέστε μια επιλογή που να τους ταιριάζει, όπως «Δεν έρχομαι τις καθημερινές». Δείτε πώς γίνεται ο σχεδιασμός ερωτηματολογίου για ανάλυση δεδομένων.

5. Σχεδιάστε τη σειρά των ερωτήσεων και την πρώτη οθόνη

Ξεκινήστε με εύκολες ερωτήσεις πάνω στο θέμα, πηγαίνετε από το γενικό στο ειδικό και αφήστε τις δημογραφικές ερωτήσεις για το τέλος. Ζητήστε όνομα μόνο αν το χρειάζεστε, γιατί συνδέει τις απαντήσεις με ένα πρόσωπο.

Η πρώτη οθόνη λέει ποιος ρωτά, σε τι θα χρησιμεύσουν οι απαντήσεις, πόση ώρα θέλει η συμπλήρωση, πού θα στείλουν τις απορίες τους, ποιος θα δει τις ατομικές απαντήσεις και ότι η συμμετοχή είναι εθελοντική. Αν ενεργοποιήσετε την παρακολούθηση συμμετοχών (δείτε το βήμα «Στείλτε την πρόσκληση και γράψτε ξανά σε όσους δεν απάντησαν»), λέει και ότι οι απαντήσεις συνδέονται με τη διεύθυνση email του καθενός.

Ένα συνηθισμένο λάθος είναι να υπόσχεστε «πλήρη εμπιστευτικότητα» ή ανωνυμία. Πείτε αντί γι’ αυτό ότι τα αποτελέσματα παρουσιάζονται μόνο συγκεντρωτικά, για ομάδες τουλάχιστον 10 ατόμων· το Survey.gr δεν επιβάλλει κανένα ελάχιστο όριο, οπότε ελέγξτε εσείς το πλήθος κάθε ομάδας. Δείτε τι γράφει το εισαγωγικό σημείωμα του ερωτηματολογίου.

6. Στήστε την έρευνα στο Survey.gr

Ξεκινήστε από ένα πρότυπο («Χρήση προτύπου»), από μια δική σας παλαιότερη έρευνα («Χρήση παλαιότερης έρευνας») ή από την αρχή· μεμονωμένες ερωτήσεις παίρνετε και από τη συλλογή. Μια νέα έρευνα δεν δέχεται απαντήσεις μέχρι να γίνει «Ενεργή» στην καρτέλα «Ρυθμίσεις»· ως τότε ο σύνδεσμός της δείχνει «Αυτή η έρευνα δεν είναι ενεργή.»

Ένα συνηθισμένο λάθος είναι να κάνετε όλες τις ερωτήσεις υποχρεωτικές. Η AAPOR, η αμερικανική ένωση ερευνητών κοινής γνώμης, προειδοποιεί ότι μια υποχρεωτική απάντηση αυξάνει τον κίνδυνο να εγκαταλείψει κανείς την έρευνα πριν τελειώσει. Κάντε υποχρεωτικό μόνο ό,τι δεν μπορείτε να αναλύσετε χωρίς αυτό, και χρησιμοποιήστε σπάνια την επιλογή «Ορίστε όλες τις ερωτήσεις ως υποχρεωτικές».

7. Δοκιμάστε την έρευνα σε λίγα άτομα που μοιάζουν με τους ερωτώμενούς σας

Κάντε πιλοτική δοκιμή με μέλη του συλλόγου, όχι μόνο με όσους ετοίμασαν την έρευνα: εκείνοι θα βρουν τα τυπογραφικά λάθη, όχι όσα θα παρανοήσει ένα μέλος. Μετρήστε τον χρόνο όσων συμπληρώνουν μόνοι τους, χωρίς σχόλια· καθίστε δίπλα στους υπόλοιπους ή συζητήστε μαζί τους, για να δείτε πού διστάζουν. Γράψτε τον χρόνο που μετρήσατε στην πρόσκληση και στην εισαγωγή· αν φαίνεται μεγάλος, κόψτε ερωτήσεις αντί να γράψετε μικρότερο χρόνο.

Συχνά η δοκιμή γίνεται στην «Προεπισκόπηση», που όμως δεν δέχεται απαντήσεις. Δοκιμάστε την ενεργή έρευνα, δείτε στις «Ατομικές απαντήσεις» την ένδειξη «Χρόνος ανταπόκρισης» κάθε δοκιμής και πριν από την αποστολή διαγράψτε τις δοκιμαστικές απαντήσεις: μέχρι τότε μετράνε μαζί με τις πραγματικές, και η διαγραφή είναι οριστική.

8. Στείλτε την πρόσκληση και γράψτε ξανά σε όσους δεν απάντησαν

Στείλτε την έρευνα στη λίστα σας με τη «Διανομή μέσω email». Για να γράψετε αργότερα μόνο σε όσους δεν έχουν ανοίξει τον προσωπικό τους σύνδεσμο, επιλέξτε πριν από την αποστολή «Ενεργοποίηση παρακολούθησης συμμετοχών»: κάθε παραλήπτης παίρνει προσωπικό σύνδεσμο, και το υποσέλιδο της πρόσκλησης τον ενημερώνει ότι ο δημιουργός της έρευνας μπορεί να δει τις απαντήσεις του. Σε μια έρευνα εργαζομένων ή σε ένα ευαίσθητο θέμα, σκεφτείτε αν το θέλετε, αφού θα βλέπετε τις απαντήσεις κάθε προσώπου. Όταν γράφετε ξανά, έρχονται κι άλλες απαντήσεις· συνήθως στέλνονται ένα ή δύο σύντομα μηνύματα.

Μην περιμένετε αυτόματες υπενθυμίσεις: το Survey.gr δεν στέλνει καμία. Η υπενθύμιση είναι ένα νέο email που στέλνετε εσείς στους παραλήπτες που «Δεν έχουν ανταποκριθεί στην πρόσκληση μέσω email». Χωρίς παρακολούθηση, αυτοί είναι όλη η λίστα, οπότε ξεκινήστε με τη φράση «Αν έχετε ήδη απαντήσει, σας ευχαριστούμε». Δείτε πώς στέλνετε την πρόσκληση σε έρευνα με email.

9. Ελέγξτε ποιοι απάντησαν πριν διαβάσετε τα αποτελέσματα

Συγκρίνετε όσους απάντησαν με όσους προσκαλέσατε, σε αριθμό και σε σύνθεση. Με ενεργή την παρακολούθηση, η οθόνη «Στατιστικά email» δείχνει ένα ποσοστό: τις έρευνες που συμπληρώθηκαν από τις προσκλήσεις σας προς τους παραλήπτες που έλαβαν πρόσκληση.

Μη διαβάζετε το ποσοστό απόκρισης ως απόδειξη: ένα χαμηλό είναι προειδοποίηση, και ένα υψηλό δεν αποκλείει τη μεροληψία. Μετράει αν, σε αυτά που ρωτήσατε, όσοι απάντησαν διαφέρουν από όσους δεν απάντησαν· ένας ανοιχτός σύνδεσμος δεν έχει καν ποσοστό απόκρισης. Δείτε πώς ελέγχετε τη μεροληψία μη απόκρισης.

10. Γράψτε την αναφορά, περάστε στη δράση και πείτε τι άλλαξε

Στις γραμμές της αναφοράς που σχεδιάσατε στο βήμα 1, γράψτε πόσους προσκαλέσατε, πόσοι απάντησαν, πότε και πώς έγινε η έρευνα. Δείξτε αποτελέσματα μόνο για ομάδες τουλάχιστον 10 ερωτώμενων, και διαβάστε τις ανοιχτές απαντήσεις για τα θέματα που επανέρχονται, ποτέ για να μάθετε ποιος τις έγραψε. Μετά αποφασίστε και πείτε στους ερωτώμενους τι βρήκατε, τι θα αλλάξει, τι όχι και γιατί.

Συχνά η αναφορά μένει χωρίς συνέχεια· τότε, την επόμενη φορά, απαντούν λιγότεροι. Αφήστε ανενεργή τη ρύθμιση «Επιλέξτε τα αποτελέσματα της έρευνας να είναι δημόσια», εκτός αν αυτό θέλετε: δείχνει κάθε ανοιχτή απάντηση σε όποιον έχει τον σύνδεσμο. Για μια έρευνα εργαζομένων, δείτε πώς περνάτε από τα αποτελέσματα στο σχέδιο δράσης.

Με λίγα λόγια

Έτσι φτιάχνετε ένα ερωτηματολόγιο που αξίζει να απαντηθεί: απόφαση, ερωτώμενοι, ερωτήσεις και οι τύποι τους, πρώτη οθόνη, στήσιμο, δοκιμή, αποστολή, έλεγχος όσων απάντησαν, αναφορά και δράση.

Για να μην ξεκινήσετε από το μηδέν, δείτε τα έτοιμα πρότυπα ανά θέμα.

Ξεκινήστε από ένα έτοιμο πρότυπο

Διαλέξτε τον τομέα που ταιριάζει στην απόφασή σας, ανοίξτε ένα πρότυπο και προσαρμόστε τις ερωτήσεις του στη λίστα που γράψατε στο βήμα 1.

Δείτε τα πρότυπα

Διαβάστε ακόμα