Έρευνα αγοράς online σημαίνει να μάθετε κάτι για τους πελάτες ή για την αγορά σας με ένα ερωτηματολόγιο στο διαδίκτυο, χωρίς να αναθέσετε τη δουλειά σε εταιρεία ερευνών. Μπορεί να σας πει γιατί έπεσαν οι πωλήσεις, αν ένα νέο προϊόν θα έβρισκε αγοραστές ή τι μετράει περισσότερο για όσους αγοράζουν. Κοστίζει λιγότερο και φέρνει απαντήσεις πιο γρήγορα από μια έρευνα με συνεντευξιαστές ή με ταχυδρομικά ερωτηματολόγια. Έχει όμως κι ένα όριο, που το κρατάτε στο μυαλό σας από το πρώτο βήμα: μια διαδικτυακή έρευνα περιγράφει όσους απάντησαν, και αυτοί δεν είναι απαραίτητα η αγορά σας. Η έρευνα αγοράς αντλεί δεδομένα από πολλές πηγές· εδώ θα δούμε μία, το δικό σας ερωτηματολόγιο, βήμα βήμα. Ο οδηγός απευθύνεται σε μικρές επιχειρήσεις, σε όσους δουλεύουν στο μάρκετινγκ και σε φοιτητές.
Τα βασικά σημεία
- Ξεκινήστε από την απόφαση που πρέπει να στηρίξει η έρευνα: γράψτε τι θα κάνατε μετά από κάθε πιθανή απάντηση.
- Η έρευνα online δουλεύει όταν η αγορά σας είναι online και στο κανάλι σας· όποιος δεν είναι εκεί λείπει από τα αποτελέσματα.
- Σε έναν σύνδεσμο που ο καθένας ανοίγει αν θέλει, απαντούν όσοι το επέλεξαν μόνοι τους: τα αποτελέσματα περιγράφουν μόνο αυτούς, και γι’ αυτά δεν υπολογίζεται περιθώριο σφάλματος.
- Κρατήστε το ερωτηματολόγιο σύντομο: επιλογές απάντησης χωρίς επικαλύψεις, ερωτήσεις για χρήματα σε κλιμάκια, προσωπικές ερωτήσεις στο τέλος. Δοκιμάστε το πρώτα σε λίγα άτομα.
- Επαναλάβετε την έρευνα με τις ίδιες ερωτήσεις και γράψτε πόσοι απάντησαν, από ποιο κανάλι και πότε.
Τι κάνει καλά μια διαδικτυακή έρευνα και πού υστερεί
Μια διαδικτυακή έρευνα κοστίζει λιγότερο και τελειώνει πιο γρήγορα: δεν πληρώνετε κάποιον να κάνει τις ερωτήσεις και δεν περιμένετε να επιστρέψουν τα έντυπα. Το γενικά χαμηλότερο κόστος της συλλογής δεδομένων στο διαδίκτυο το σημείωσε και μια ομάδα εργασίας της AAPOR, της αμερικανικής ένωσης ερευνητών κοινής γνώμης, το 2010.
Χωρίς συνεντευξιαστή οι άνθρωποι λένε πιο εύκολα πράγματα που τους φέρνουν σε δύσκολη θέση, όχι όμως πάντα ειλικρινά: όποιος θα αρνιόταν κάτι πρόσωπο με πρόσωπο μπορεί να το αρνηθεί και μπροστά σε μια οθόνη. Οι ερωτήσεις που δεν αφορούν κάποιον παραλείπονται μόνο αν φτιάξετε κανόνες γι’ αυτό στους «Κανόνες λογικής της έρευνας». Και κάθε απάντηση εμφανίζεται στα αποτελέσματα, σε γραφήματα και πίνακες, μόλις υποβληθεί.
Δίπλα σε αυτά τα πλεονεκτήματα υπάρχουν δύο όρια. Την έρευνα τη βλέπουν μόνο όσοι είναι online και στο κανάλι σας, και όσοι απαντούν επιλέγουν μόνοι τους να απαντήσουν. Για τα δύο μιλούν οι ενότητες «Βήμα 2: Ελέγξτε αν θα βρείτε την αγορά σας online» και «Βήμα 3: Διαλέξτε κανάλι, ξέροντας ποιους φέρνει».
Βήμα 1: Ξεκινήστε από την απόφαση
Πριν γράψετε έστω και μία ερώτηση, γράψτε την απόφαση που πρέπει να στηρίξει η έρευνα και τι θα κάνατε μετά από κάθε πιθανή απάντηση. Κάθε ερώτηση πρέπει να δίνει υλικό για μια πρόταση της τελικής σας αναφοράς· όποια δεν δίνει, την αφαιρείτε.
Ας πούμε ότι το πιο γνωστό προϊόν της εταιρείας σας, ένα παγωμένο τσάι που πουλιέται σε σούπερ μάρκετ και περίπτερα, είδε τις πωλήσεις του να πέφτουν απότομα τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, τότε που κανονικά κορυφώνονται. Σκοπός της έρευνας είναι να βρείτε γιατί, και οι πιθανές αποφάσεις είναι γνωστές από πριν: αλλάζετε την τιμή, αλλάζετε τη συσκευασία ή βρίσκετε άλλα σημεία πώλησης. Κάθε απόφαση θέλει τις δικές της ερωτήσεις, και το «Τι γνώμη έχετε για τη μάρκα μας;» δεν εξυπηρετεί καμία.
Συμφωνήστε την απόφαση με τους συναδέλφους που θα δουλέψουν με τα αποτελέσματα, από όσους σχεδιάζουν το προϊόν ως όσους έχουν τις πωλήσεις και τη διαφήμιση, και δείξτε τους τις ερωτήσεις πριν από την αποστολή.
Βήμα 2: Ελέγξτε αν θα βρείτε την αγορά σας online
Πριν διαλέξετε μια διαδικτυακή έρευνα, απαντήστε σε τρεις ερωτήσεις: Είναι online οι άνθρωποι που χρειάζεστε; Βρίσκονται στο κανάλι που θα χρησιμοποιήσετε; Θα απαντούσαν εκεί; Όποιον δεν φτάνει το κανάλι σας λείπει από τα αποτελέσματα, και περισσότερες απαντήσεις από το ίδιο κανάλι δεν αναπληρώνουν την απουσία του.
Πάρτε για παράδειγμα μια έρευνα σε ελαιοπαραγωγούς για το πόσο αντέχουν τα ηλεκτρικά ελαιοραβδιστικά τους. Το ερώτημα δεν είναι αν έχουν κινητό, αλλά αν φτάνει σε αυτούς ο σύνδεσμός σας και αν θα συμπλήρωναν ένα ερωτηματολόγιο ύστερα από μια μέρα στον ελαιώνα. Αν το κανάλι σας είναι το newsletter ενός καταστήματος γεωργικών εφοδίων, θα ακούσετε τους πελάτες του καταστήματος, όχι τους ελαιοπαραγωγούς γενικά.
Κάποιες ομάδες είναι online εξ ορισμού: οι επισκέπτες του ιστότοπού σας, οι πελάτες του ηλεκτρονικού σας καταστήματος, οι συνδρομητές του newsletter σας. Εκεί η πρόσβαση δεν είναι το πρόβλημα, τα αποτελέσματα όμως περιγράφουν μόνο αυτή την ομάδα: τους συνδρομητές σας, όχι όλους τους πελάτες σας. Όταν η ομάδα σας είναι ευρύτερη, δείτε τι δημοσιεύει η ΕΛΣΤΑΤ για τη χρήση του διαδικτύου από άτομα της ηλικίας και της περιοχής που σας ενδιαφέρουν.
Βήμα 3: Διαλέξτε κανάλι, ξέροντας ποιους φέρνει
Κάθε κανάλι φέρνει διαφορετικούς ανθρώπους. Μια λίστα που έχετε εσείς σας λέει ποιους προσκαλέσατε. Ένας σύνδεσμος σε ιστότοπο ή σε κοινωνικό δίκτυο φέρνει όσους αποφάσισαν μόνοι τους να απαντήσουν, και ένα ευρύτερο κανάλι φέρνει περισσότερους τέτοιους, όχι ένα πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα. Στο Survey.gr τα κανάλια βρίσκονται στην καρτέλα «Διανομή»: «Link έρευνας», «Ενσωμάτωση σε ιστότοπο», «Διανομή μέσω email» και κοινοποίηση στα κοινωνικά δίκτυα.
| Κανάλι | Ποιους φτάνει | Τι ξέρετε για όσους απάντησαν |
|---|---|---|
| Η λίστα email των πελατών σας | Μόνο τους πελάτες που είναι στη λίστα | Ποιους προσκαλέσατε· με ενεργή την παρακολούθηση συμμετοχών, και ποιοι από αυτούς απάντησαν |
| Ο δικός σας ιστότοπος | Επισκέπτες και πελάτες που έρχονται στον ιστότοπο | Ότι τον επισκέφθηκαν· τα υπόλοιπα μόνο όσα λένε οι απαντήσεις τους |
| Η σελίδα ή η ομάδα σας στα κοινωνικά δίκτυα | Τους πιο ενεργούς ακολούθους σας | Ότι σας ακολουθούν· όχι πόσοι είδαν την ανάρτηση |
| Ιστότοπος, πύλη ή ομάδα κάποιου άλλου, π.χ. ένα φόρουμ ή μια ομάδα στο Facebook | Ανθρώπους που δεν ξέρουν τη μάρκα σας | Σχεδόν τίποτα· όποιος έχει τον σύνδεσμο μπορεί να απαντήσει |
| Ένα αγορασμένο διαδικτυακό πάνελ | Γρήγορα, ανθρώπους με το προφίλ που παραγγέλνετε | Το προφίλ όπως το δηλώνει ο πάροχος· μη πιθανοτικό δείγμα, με ποιότητα που διαφέρει από πάροχο σε πάροχο |
Ένας ανοιχτός σύνδεσμος δίνει δείγμα αυτοεπιλογής: κανείς δεν ξέρει πόση πιθανότητα είχε ο καθένας να συμμετάσχει, και η μεροληψία επιλογής μπορεί να είναι μεγάλη (ομάδα εργασίας της AAPOR για τη μη πιθανοτική δειγματοληψία, 2013). Επιπλέον, μια δεύτερη απάντηση από τον ίδιο άνθρωπο περνά απαρατήρητη μόλις αλλάξει συσκευή ή browser (με την προεπιλεγμένη ρύθμιση «Επιτρέπεται μόνο μία απάντηση ανά συσκευή (PC, tablet ή κινητό)», ο ίδιος browser ξανανοίγει την ίδια απάντηση). Βάλτε πρώτη μια ερώτηση φίλτρου, ώστε όσοι δεν πληρούν τα κριτήρια συμμετοχής να σταματούν από την αρχή.
Η δική σας λίστα σάς δίνει τον μεγαλύτερο έλεγχο. Γράψτε μόνο σε όσους έχουν δεχτεί να επικοινωνείτε μαζί τους για κάτι τέτοιο, ελέγξτε τους κανόνες προστασίας δεδομένων που ισχύουν για εσάς και δείτε πώς γράφετε και στέλνετε την πρόσκληση σε έρευνα με email. Η παρακολούθηση συμμετοχών είναι από προεπιλογή απενεργοποιημένη. Αν την ενεργοποιήσετε με την επιλογή «Ενεργοποίηση παρακολούθησης συμμετοχών», κάθε παραλήπτης παίρνει προσωπικό σύνδεσμο που συνδέει την απάντησή του με τη διεύθυνσή του, και το υποσέλιδο της πρόσκλησης τον ενημερώνει γι’ αυτό· τότε μπορείτε να μετρήσετε τι ποσοστό των προσκεκλημένων απάντησε. Χωρίς αυτήν δεν ξέρετε ποιοι παραλήπτες απάντησαν· κάθε απάντηση αποθηκεύεται πάντως με τη χώρα, τη συσκευή και το πρόγραμμα περιήγησης του ερωτώμενου, και με όσα στοιχεία επικοινωνίας έγραψε ο ίδιος. Αν θέλετε την έρευνα μόνο για τη λίστα σας και να ξέρετε ποιοι απάντησαν, ενεργοποιήστε την παρακολούθηση και επιλέξτε επίσης «Περιορισμός συμμετοχής στην έρευνα σε προσκεκλημένους μέσω email», που κλείνει κάθε άλλο δρόμο προς την έρευνα.
Ένα αγορασμένο διαδικτυακό πάνελ είναι μια μόνιμη ομάδα ανθρώπων που έχουν δεχτεί να απαντούν σε έρευνες. Τα περισσότερα πάνελ δεν στήνονται με πιθανοτική δειγματοληψία, και η ομάδα εργασίας της AAPOR το 2010 δεν βρήκε γενικά αποδεκτή βάση για να γενικεύονται τα αποτελέσματά τους στον γενικό πληθυσμό· συνέστησε επίσης να μη χαρακτηρίζονται αντιπροσωπευτικά τέτοια δείγματα. Χρησιμοποιήστε ένα πάνελ για μια πρώτη αντίδραση σε μια ιδέα, όχι για να βρείτε ένα ακριβές μερίδιο αγοράς. Ρωτήστε τον πάροχο πώς βρίσκει τα μέλη του, πόσο συχνά απαντούν σε έρευνες και πώς ξεχωρίζει τις πρόχειρες ή επινοημένες απαντήσεις. Το Pew Research Center έχει βρει, σε δείγματα όπου γράφεται όποιος θέλει, ανθρώπους που απαντούν για την ανταμοιβή και όχι ειλικρινά.
Βήμα 4: Κρατήστε μόνο τα θέματα που χρειάζεται η απόφαση
Γράψτε όλα όσα θα μπορούσε να αγγίξει το ερώτημά σας για την αγορά και κρατήστε μόνο όσα χρειάζεται η απόφαση. Για μια μάσκαρα, η λίστα μπορεί να περιλαμβάνει τη συσκευασία, την τιμή, τα καταστήματα που την πουλούν και πόσες ώρες κρατάει. Ένα ερωτηματολόγιο δεν τα καλύπτει όλα καλά: αν η απόφαση αφορά την τιμή, αφήστε τη συσκευασία για άλλη φορά. Ιεραρχήστε τα θέματα και κρατήστε δύο ή τρία. Τα σύντομα ερωτηματολόγια παίρνουν επίσης περισσότερες απαντήσεις: σε μια ανασκόπηση Cochrane των τρόπων που αυξάνουν τις απαντήσεις (Edwards και συνεργάτες, 2023), τα συντομότερα ηλεκτρονικά ερωτηματολόγια πήραν περισσότερες.
Βήμα 5: Γράψτε και δοκιμάστε το ερωτηματολόγιο
Η μορφή κάθε ερώτησης εξαρτάται από το τι θα παρουσιάσετε: κλειστές ερωτήσεις για να μετρήσετε και να συγκρίνετε, ανοιχτές για να ακούσετε τους πελάτες με τα δικά τους λόγια. Κρατήστε λίγες τις ανοιχτές, γιατί online μένουν αναπάντητες πολύ πιο συχνά. Για την επιλογή του τύπου κάθε ερώτησης, δείτε πώς σχεδιάζετε ένα ερωτηματολόγιο για ανάλυση δεδομένων.
Επιλογές απάντησης χωρίς επικαλύψεις
Κάθε ερωτώμενος πρέπει να βρίσκει ακριβώς μία επιλογή που του ταιριάζει: οι επιλογές δεν επικαλύπτονται, και όλες μαζί καλύπτουν κάθε περίπτωση, με «Άλλο» ή «Δεν γνωρίζω» όπου χρειάζεται. Ρωτήστε τις ποσότητες σε διαστήματα χωρίς επικαλύψεις και κενά, όπως «0–4», «5–9» και «10 ή περισσότερες» επισκέψεις στο κατάστημα τον μήνα, και όχι «0 έως 5» και «5 έως 10», όπου οι πέντε επισκέψεις χωρούν και στα δύο. Ρωτήστε «περισσότερο, περίπου το ίδιο ή λιγότερο από πέρσι» μόνο όταν θέλετε να μάθετε την ίδια την αλλαγή.
Εισόδημα και προσωπικές ερωτήσεις
Ρωτήστε για εισόδημα ή έξοδα σε κλιμάκια, με την επιλογή «Προτιμώ να μην απαντήσω», και μόνο αν η ανάλυση θα χρησιμοποιήσει την απάντηση. Βάλτε τις προσωπικές και δημογραφικές ερωτήσεις στο τέλος, εκτός αν χρειάζεστε μία στην αρχή για να ξεχωρίσετε ποιοι πληρούν τα κριτήρια.
Πιλοτική δοκιμή πριν από την αποστολή
Δώστε το ερωτηματολόγιο σε λίγα άτομα που μοιάζουν με τους ερωτώμενούς σας και δείτε πού σκοντάφτουν. Ξαναγράψτε κάθε ερώτηση που κάποιος κατάλαβε αλλιώς· δεν αρκεί να αλλάξετε μια-δυο λέξεις. Χρονομετρήστε τους και αναφέρετε στους ερωτώμενους τον χρόνο που χρειάστηκαν οι περισσότεροι, στρογγυλεμένο προς τα πάνω: κανένας κανόνας του τύπου «τόσες ερωτήσεις το λεπτό» δεν αντικαθιστά έναν χρόνο που μετρήσατε.
Δοκιμάστε και τη λογική. Ένας κανόνας «Να μεταβαίνει στη σελίδα» εκτελείται μόνο όταν ο ερωτώμενος πατά «Επόμενο» για να φύγει από τη σελίδα της ερώτησης. Αν μια σελίδα που προσπερνά η μετάβαση έχει υποχρεωτική ερώτηση χωρίς απάντηση, η «Υποβολή» στέλνει τον ερωτώμενο πίσω σε εκείνη τη σελίδα, να απαντήσει σε ερωτήσεις που δεν ήταν γι’ αυτόν. Αφήστε τέτοιες ερωτήσεις προαιρετικές ή κρύψτε και τη σελίδα με έναν κανόνα «Να μην εμφανίζεται η σελίδα».
Επαναλάβετε την έρευνα με τον ίδιο τρόπο τον επόμενο χρόνο
Μια έρευνα που επαναλαμβάνετε δείχνει τάση μόνο αν μένουν ίδια η διατύπωση, οι επιλογές απάντησης, η σειρά τους, το είδος του καναλιού και η εποχή του χρόνου. Αλλάξτε μια ερώτηση και δεν μπορείτε πια να ξεχωρίσετε μια αλλαγή στην αγορά από μια αλλαγή στη διατύπωση, γιατί και μόνο η μορφή μιας ερώτησης αλλάζει τις απαντήσεις. Σε ένα παράδειγμα του Pew Research Center από το 2008, το 58% διάλεξε μια απάντηση όταν του δόθηκε σε λίστα, ενώ με δικά του λόγια την ίδια απάντηση την έδωσε το 35%.
Ο απλούστερος τρόπος να μείνουν όλα ίδια είναι να αντιγράψετε την περσινή έρευνα. Στη «Δημιουργία νέας έρευνας» ανοίξτε την καρτέλα «Χρήση παλαιότερης έρευνας», διαλέξτε την περσινή έρευνα από τη λίστα κάτω από το «Αντιγραφή της έρευνας», γράψτε έναν τίτλο με τη νέα χρονιά στο «Δημιουργία νέου τίτλου» και πατήστε «Αποθήκευση & συνέχεια». Το αντίγραφο ανοίγει αμέσως για επεξεργασία, με τις ίδιες ερωτήσεις.
Κίνητρα συμμετοχής: τι κερδίζετε και τι κοστίζουν
Ένα κίνητρο αυξάνει τον αριθμό των απαντήσεων, μπορεί όμως να αλλάξει το ποιοι απαντούν. Στην ανασκόπηση Cochrane, τα χρηματικά και τα μη χρηματικά κίνητρα αύξησαν τις απαντήσεις στα διαδικτυακά ερωτηματολόγια. Ένα κίνητρο φέρνει ανθρώπους που δεν ενδιαφέρονται για το θέμα, και αυτό βοηθά όταν λείπουν ακριβώς αυτοί. Μπορεί όμως και να μεγαλώσει τη μεροληψία, όταν προσελκύει κυρίως ομάδες που υπερεκπροσωπούνται ήδη (οδηγίες της Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας, European Social Survey). Μπορεί επίσης να φέρει όσους απαντούν μόνο για την ανταμοιβή (Pew Research Center, 2024). Άλλους τρόπους για περισσότερες απαντήσεις θα βρείτε στις εννέα συμβουλές για να αυξήσετε τον αριθμό των συμμετεχόντων.
Δώστε σε όλους την ίδια ανταμοιβή, που δεν εξαρτάται ποτέ από το τι απάντησαν, για παράδειγμα μια έκπτωση στην επόμενη αγορά ή έναν δωρεάν μήνα σε μια συνδρομητική υπηρεσία. Πείτε τι είναι, ποιος την παίρνει και πότε. Μια κλήρωση με δώρα μπορεί να υπόκειται σε κανόνες, οπότε ελέγξτε ποιοι ισχύουν για εσάς· το Survey.gr δεν κάνει κληρώσεις. Αν η ανταμοιβή χρειάζεται διεύθυνση, ζητήστε τη με μια ερώτηση «Στοιχεία επικοινωνίας». Η διεύθυνση αποθηκεύεται μαζί με τις απαντήσεις: γράψτε το στο ερωτηματολόγιο και πείτε σε τι θα τη χρησιμοποιήσετε.
Πώς διαβάζετε και παρουσιάζετε τα αποτελέσματα
Γράψτε πόσοι απάντησαν, από ποιο κανάλι και ανάμεσα σε ποιες ημερομηνίες. Μετά συγκρίνετε όσους απάντησαν με την αγορά που είχατε στο μυαλό σας: ηλικία, περιοχή, αν είναι ήδη πελάτες σας. Τι σημαίνει για τα αποτελέσματα το ότι κάποιοι δεν απάντησαν το εξηγεί ο οδηγός για τη μεροληψία μη απόκρισης.
Μη δίνετε περιθώριο σφάλματος για ένα δείγμα αυτοεπιλογής: το περιθώριο σφάλματος αφορά μόνο πιθανοτικά δείγματα, και οι απαντήσεις δεν δείχνουν πόσο απέχουν από την αγορά. Το ποσοστό όσων λένε ότι θα αγόραζαν είναι ποσοστό όσων απάντησαν, όχι της αγοράς, και οι άνθρωποι αγοράζουν λιγότερο απ’ όσο λένε. Συγκρίνετέ το ανάμεσα σε ομάδες και με την περσινή έρευνα· μην το διαβάζετε ποτέ ως πρόβλεψη πωλήσεων. Περιγράψτε μια ομάδα μόνο όταν έχει τουλάχιστον 10 απαντήσεις· το Survey.gr δεν το ελέγχει, οπότε τις μετράτε εσείς.
Ορίστε μια ομάδα στη «Διαχείριση φίλτρων» και εφαρμόστε τη στην καρτέλα «Ανάλυση», όπου η «Εξαγωγή σε Excel» κατεβάζει ένα αρχείο που ακολουθεί το ενεργό φίλτρο. Στις «Ατομικές απαντήσεις» η «Εξαγωγή σε Excel» δεν κατεβάζει αμέσως το αρχείο: ο σύνδεσμος για το αρχείο έρχεται με email.
Με λίγα λόγια
Η έρευνα αγοράς online είναι ένας γρήγορος και φθηνός τρόπος να μάθετε για πελάτες που μπορείτε να φτάσετε, και τα αποτελέσματά της περιγράφουν όσους απάντησαν. Ξεκινήστε από την απόφαση, ελέγξτε αν η αγορά σας είναι online, διαλέξτε το κανάλι ξέροντας ποιους φέρνει, δοκιμάστε το ερωτηματολόγιο σε λίγα άτομα και επαναλάβετε την έρευνα με τον ίδιο τρόπο κάθε χρόνο.
Αν ερευνάτε την αγορά για ένα νέο προϊόν, ξεκινήστε από ένα έτοιμο ερωτηματολόγιο έρευνας αγοράς. Προσθέστε την περιγραφή ή μια φωτογραφία του προϊόντος σας και τα δικά σας κανάλια πριν το στείλετε.
Έτοιμο πρότυπο: ερωτηματολόγιο έρευνας αγοράς
Δύο πρότυπα: 8 ερωτήσεις για νέο προϊόν (βαθμολογία με εικόνες, πρόθεση αγοράς, αναμενόμενη τιμή) και 7 για το προφίλ του πελάτη. Την περιγραφή του προϊόντος και τα κανάλια σας τα προσθέτετε εσείς.
Δείτε το πρότυπο