Η έρευνα αγοράς είναι ο τρόπος με τον οποίο μια επιχείρηση μαθαίνει για τους πελάτες και την αγορά της, ώστε να εντοπίζει ευκαιρίες και προβλήματα και να ελέγχει τις αποφάσεις της. Η έρευνα αγοράς στην ψηφιακή εποχή αντλεί από δύο είδη δεδομένων: όσα αφήνουν ή δημοσιεύουν οι άνθρωποι χωρίς να τους ρωτήσει κανείς (στατιστικά επισκεψιμότητας, αναζητήσεις, κριτικές, αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα) και όσα απαντούν όταν τους ρωτάτε (ένα online πάνελ ή το δικό σας ερωτηματολόγιο). Κάθε πηγή βλέπει μόνο ένα κομμάτι της αγοράς. Όταν ρωτάτε, θέτετε τις ίδιες ερωτήσεις στους ανθρώπους που διαλέγετε και μετράτε τις απαντήσεις, αλλά μόνο για όσους μπορείτε να προσεγγίσετε. Ο οδηγός εξηγεί τι μπορεί και τι δεν μπορεί να πει κάθε πηγή σε μια μικρή επιχείρηση και πού ταιριάζει το ερωτηματολόγιο.
Τα βασικά σημεία
- Η ψηφιακή έρευνα αγοράς συνδυάζει όσα κάνουν ή δημοσιεύουν οι άνθρωποι αυθόρμητα με όσα απαντούν όταν τους ρωτάτε.
- Στατιστικά, αναζητήσεις, κριτικές και αναρτήσεις δείχνουν συμπεριφορές και τις απόψεις όσων μιλούν πολύ· σπάνια λένε γιατί, και κάθε πηγή καλύπτει μόνο ένα μέρος του κοινού.
- Τα μέλη των περισσότερων εμπορικών online πάνελ είναι εθελοντές: απαντούν γρήγορα, αλλά τα αποτελέσματα δεν γενικεύονται στον πληθυσμό. Ρωτήστε τον πάροχο πώς τα βρίσκει και πώς τα ελέγχει.
- Το δικό σας ερωτηματολόγιο σάς επιτρέπει να μετρήσετε τις απαντήσεις των πελατών σας, αλλά περιγράφει μόνο όσους απάντησαν.
- Βρείτε το ερώτημα στα δεδομένα και την εξήγηση στο ερωτηματολόγιο.
Δύο είδη ψηφιακών δεδομένων: όσα αφήνουν πίσω τους οι άνθρωποι και όσα σας λένε
Τα ψηφιακά δεδομένα για μια αγορά είναι δύο ειδών. Το πρώτο είναι όσα αφήνουν ή δημοσιεύουν οι άνθρωποι χωρίς να τους ρωτήσει κανείς: επισκέψεις στον ιστότοπό σας, αναζητήσεις, κριτικές, αναρτήσεις. Προκύπτουν όταν κάποιος ψωνίζει, ψάχνει ή παραπονιέται, οπότε δεν σχεδιάστηκαν ποτέ για να απαντήσουν στο δικό σας ερώτημα. Το δεύτερο, ένα online πάνελ ή το δικό σας ερωτηματολόγιο, χτίζεται γύρω από το ερώτημά σας. Ο μεθοδολόγος Robert Groves τα ονόμασε «οργανικά» και «σχεδιασμένα» δεδομένα (2011).
Στο διαδίκτυο πέρασαν και τα ερωτηματολόγια: όσα κάποτε συμπληρώνονταν σε χαρτί ή γίνονταν τηλεφωνικά γίνονται σήμερα online, κι έτσι η έρευνα κοστίζει λιγότερο και ολοκληρώνεται πιο γρήγορα. Δείτε τι κερδίζετε και τι χάνετε όταν το ερωτηματολόγιο περνά στο διαδίκτυο.
Στατιστικά ιστότοπου και εφαρμογής: τι κάνουν οι επισκέπτες, όχι γιατί
Τα στατιστικά επισκεψιμότητας (web analytics) καταγράφουν τι κάνουν οι επισκέπτες στον ιστότοπο ή στην εφαρμογή σας: από πού έρχονται, ποιες σελίδες βλέπουν και πού φεύγουν. Σπάνια όμως σας λένε γιατί, επειδή μετρούν συμπεριφορά, δηλαδή τι κάνουν οι άνθρωποι, ενώ ένα ερωτηματολόγιο καταγράφει τι λένε. Αν πολλοί επισκέπτες φεύγουν από τη σελίδα με τα μεταφορικά, τα στατιστικά δείχνουν ότι φεύγουν· με ένα σύντομο ερωτηματολόγιο στον ιστότοπο μαθαίνετε ποιον λόγο δίνουν οι ίδιοι.
Τα στατιστικά καλύπτουν επίσης μόνο όσους σας επισκέφθηκαν, όχι όσους δεν σας βρήκαν ποτέ. Και όσοι αρνούνται τα cookies στατιστικών δεν καταγράφονται απευθείας: ανάλογα με το πώς έχει ρυθμιστεί η συγκατάθεση στον ιστότοπό σας, οι επισκέψεις τους εκτιμώνται με μοντέλα ή λείπουν, οπότε ορισμένοι αριθμοί δεν είναι πραγματικές καταμετρήσεις.
Δεδομένα αναζήτησης: τι ψάχνουν οι άνθρωποι, όχι ποιοι είναι
Τα δεδομένα αναζήτησης δείχνουν με ποιες λέξεις περιγράφουν οι άνθρωποι μια ανάγκη και πώς ανεβαίνει και πέφτει το ενδιαφέρον γι’ αυτήν ανά εποχή και περιοχή. Έτσι εντοπίζετε νωρίς μια ανάγκη και την ονομάζετε με τις λέξεις των πελατών σας. Δεν δείχνουν όμως ποιος έψαξε ούτε αν θα αγόραζε.
Το Google Trends δείχνει το σχετικό ενδιαφέρον ως δείκτη από 0 έως 100, με βάση ένα δείγμα αναζητήσεων, όχι τον αριθμό τους. Όροι με πολύ λίγες αναζητήσεις εμφανίζονται με τιμή 0, οπότε σε μια μικρή αγορά όπως η ελληνική μια εξειδικευμένη ανάγκη μπορεί να μη φανεί καθόλου· το 0 δεν αποδεικνύει ότι κανείς δεν τη χρειάζεται. Η αναφορά αναζητήσεων που δίνει η Google στους ιδιοκτήτες ιστότοπων δείχνει τις αναζητήσεις στις οποίες εμφανίστηκε ο ιστότοπός σας, με ή χωρίς κλικ, αλλά παραλείπει τις σπάνιες και δεν λέει τίποτα για αναζητήσεις όπου δεν εμφανίστηκε ποτέ.
Κριτικές και κοινωνικά δίκτυα: ακούτε όσους μιλούν, όχι όλους τους πελάτες
Οι κριτικές και οι αναρτήσεις σάς δίνουν τα λόγια των ίδιων των πελατών, παράπονα που δεν είχατε ακούσει και έγκαιρη προειδοποίηση για ένα πρόβλημα. Δεν είναι όμως δείγμα των πελατών σας.
Κριτικές γράφουν κυρίως όσοι αγόρασαν, άρα είχαν ήδη θετική διάθεση για το προϊόν, και όσοι νιώθουν έντονα, που γράφουν συχνότερα από τους μετριοπαθείς. Γι’ αυτό οι περισσότερες βαθμολογίες είναι υψηλές, με μια μικρότερη ομάδα στο ένα αστέρι, και ο μέσος όρος των αστεριών δεν είναι καλό μέτρο της ποιότητας (Hu, Pavlou και Zhang, 2007). Επιπλέον, σε πολλούς ιστότοπους κανείς δεν ελέγχει αν όσοι γράφουν κριτική είναι πράγματι πελάτες.
Οι χρήστες των κοινωνικών δικτύων διαφέρουν από τον γενικό πληθυσμό, και ένα μικρό ποσοστό από αυτούς γράφει τις περισσότερες αναρτήσεις. Πολλοί δυσαρεστημένοι πελάτες δεν λένε τίποτα πουθενά: απλώς σταματούν να αγοράζουν. Για να τους ακούσετε πριν φύγουν, χρειάζεστε συνεχή επαφή με τους πελάτες σας, όχι αναμονή για παράπονα και κριτικές.
Online πάνελ: γρήγορη πρόσβαση σε ανθρώπους που δεν σας γνωρίζουν
Μια εταιρεία με online πάνελ μπορεί μέσα σε λίγες μέρες να θέσει τις ερωτήσεις σας σε ανθρώπους με συγκεκριμένο προφίλ, που δεν γνωρίζουν την επιχείρησή σας. Το πάνελ χρησιμεύει για πρώτες αντιδράσεις σε μια ιδέα ή για σύγκριση ομάδων, όχι για ένα ακριβές μερίδιο αγοράς.
Τα μέλη των περισσότερων πάνελ είναι εθελοντές που γράφτηκαν μόνοι τους, όχι άνθρωποι που επιλέχθηκαν με τυχαία δειγματοληψία. Γι’ αυτό, όπως σημείωσε η Αμερικανική Ένωση για την Έρευνα της Κοινής Γνώμης (AAPOR) το 2010, δεν υπάρχει γενικά αποδεκτή βάση για να γενικευτούν τα αποτελέσματά τους στον πληθυσμό. Σε μια μελέτη του Pew Research Center με δείγματα εθελοντών στις ΗΠΑ (2018), η στάθμιση αφαίρεσε μόνο μέρος της μεροληψίας, και μια μεταγενέστερη μελέτη του Pew (2024) βρήκε μέλη που απαντούν για την ανταμοιβή, όχι με ειλικρίνεια. Ρωτήστε τον πάροχο πώς βρίσκει και πώς ελέγχει τα μέλη του. Και περισσότερες απαντήσεις από το ίδιο πάνελ δεν διορθώνουν ένα μεροληπτικό δείγμα.
Η δική σας έρευνα με ερωτηματολόγιο: ρωτάτε τους πελάτες σας και μετράτε τις απαντήσεις
Με το δικό σας ερωτηματολόγιο θέτετε τις ίδιες ερωτήσεις σε μια ομάδα που ορίζετε εσείς (τους πελάτες σας, τους επισκέπτες του ιστότοπού σας) και μετράτε τις απαντήσεις: πόσοι δίνουν κάθε λόγο, πόσοι σκοπεύουν να αγοράσουν, πόσοι είναι ικανοποιημένοι. Οι κριτικές και οι αναρτήσεις δείχνουν τι λένε λίγοι που μιλούν πολύ· το ερωτηματολόγιο δείχνει πόσο διαδεδομένη είναι μια άποψη ανάμεσα σε όσους ρωτήσατε.
Ένα τέτοιο ερωτηματολόγιο περιγράφει μόνο όσους προσεγγίσατε και δέχτηκαν να απαντήσουν, όχι την αγορά. Ένας σύνδεσμος που κοινοποιείται ελεύθερα φέρνει ανθρώπους που επέλεξαν μόνοι τους να απαντήσουν, και για μια τέτοια ομάδα δεν μπορεί να υπολογιστεί περιθώριο σφάλματος. Οι λόγοι που δηλώνουν οι ερωτώμενοι είναι η δική τους εξήγηση, όχι αποδεδειγμένες αιτίες, και οι άνθρωποι αγοράζουν λιγότερο από όσο λένε ότι θα αγοράσουν. Χωρίς συνεντευξιαστή παραδέχονται πιο εύκολα ευαίσθητα πράγματα, οι απαντήσεις όμως μπορεί και πάλι να είναι λανθασμένες. Η αυτοματοποίηση εξαλείφει τα λάθη πληκτρολόγησης και καταμέτρησης, όχι τα σφάλματα κάλυψης, δειγματοληψίας, μη απόκρισης και μέτρησης, που κρίνουν αν ένα συμπέρασμα στέκει. Για όσους δεν απάντησαν, δείτε τον οδηγό για τη μεροληψία μη απόκρισης.
Στο Survey.gr οι απαντήσεις εμφανίζονται σε ραβδογράμματα ή κυκλικά διαγράμματα («Ραβδόγραμμα», «Διάγραμμα πίτας») στην καρτέλα «Ανάλυση» και εξάγονται σε Excel, CSV ή PDF. Με τους πίνακες διασταύρωσης (cross tabulation) και τη «Διαχείριση φίλτρων» συγκρίνετε ομάδες· δείξτε χωριστά μόνο όσες έχουν τουλάχιστον 10 απαντήσεις, γιατί το Survey.gr δεν το ελέγχει για εσάς. Πώς κάνετε έρευνα αγοράς online, βήμα προς βήμα, εξηγεί ξεχωριστός οδηγός.
Συνδυάστε τις πηγές: το ερώτημα το βρίσκετε στα δεδομένα, την απάντηση στο ερωτηματολόγιο
Από τα δεδομένα που αφήνουν οι άνθρωποι μαθαίνετε τι συμβαίνει· με ένα ερωτηματολόγιο μαθαίνετε γιατί συμβαίνει και πόσο συχνό είναι ανάμεσα στους πελάτες σας. Τρία παραδείγματα:
- Τα στατιστικά δείχνουν ότι πολλοί επισκέπτες εγκαταλείπουν τον ιστότοπο στη σελίδα με τα μεταφορικά: ρωτήστε τους πρόσφατους επισκέπτες ή πελάτες σας γιατί.
- Οι κριτικές επαναλαμβάνουν συνεχώς ένα παράπονο: μετρήστε πόσοι από τους πελάτες σας το συμμερίζονται.
- Οι αναζητήσεις για μια ανάγκη που μπορείτε να καλύψετε αυξάνονται: ρωτήστε τους πελάτες σας αν την έχουν κι αυτοί.
Για τους λόγους πίσω από μια τάση, λίγες συζητήσεις με πελάτες, από κοντά ή με βιντεοκλήση, πηγαίνουν πιο βαθιά από οποιοδήποτε ερωτηματολόγιο. Με βάση όσα ακούσετε, γράψτε τις επιλογές απάντησης και μετά μετρήστε τις με ένα ερωτηματολόγιο.
Όταν οι πηγές διαφωνούν, αναρωτηθείτε πρώτα ποιοι βρίσκονται πίσω από καθεμία: όσοι γράφουν κριτικές, όσοι αναρτούν, τα μέλη ενός πάνελ και οι ερωτώμενοί σας είναι διαφορετικοί άνθρωποι.
| Πηγή | Τι δείχνει | Τι δεν μπορεί να δείξει | Ποιοι βρίσκονται σε αυτήν |
|---|---|---|---|
| Στατιστικά ιστότοπου και εφαρμογής | Από πού έρχονται οι επισκέπτες, τι βλέπουν, πού φεύγουν | Γιατί κάνουν ό,τι κάνουν | Οι επισκέπτες σας· οι επισκέψεις όσων αρνούνται τα cookies εκτιμώνται ή λείπουν |
| Δεδομένα αναζήτησης | Τις λέξεις που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι· πώς αλλάζει το ενδιαφέρον ανά εποχή και περιοχή | Ποιος έψαξε, αν θα αγόραζε, πόσες ήταν οι αναζητήσεις | Όσοι ψάχνουν· οι σπάνιες αναζητήσεις δεν εμφανίζονται |
| Κριτικές | Τα λόγια των πελατών, παράπονα, έγκαιρες προειδοποιήσεις | Πόσο συχνή είναι μια άποψη ανάμεσα στους πελάτες σας | Κυρίως όσοι αγόρασαν και όσοι έχουν έντονα συναισθήματα |
| Κοινωνικά δίκτυα | Αυθόρμητες απόψεις και νέα θέματα | Πόσο συχνή είναι μια άποψη στην αγορά | Οι χρήστες κάθε δικτύου· λίγοι γράφουν τις περισσότερες αναρτήσεις |
| Online πάνελ | Γρήγορες αντιδράσεις από ανθρώπους με το προφίλ που διαλέξατε | Αποτελέσματα που γενικεύονται στον πληθυσμό | Κυρίως εθελοντές που γράφτηκαν για να απαντούν σε έρευνες |
| Το δικό σας ερωτηματολόγιο | Πόσοι δίνουν κάθε απάντηση ανάμεσα σε όσους ρωτήσατε | Αποδεδειγμένες αιτίες· τις απόψεις όσων δεν προσεγγίσατε | Πελάτες ή επισκέπτες που προσεγγίσατε και επέλεξαν να απαντήσουν |
Για ποιες αποφάσεις μάρκετινγκ χρησιμεύει ένα ερωτηματολόγιο, από το ποιος αγοράζει ως τη δοκιμή μιας ιδέας και την τιμή, το δείχνει ο οδηγός για τις 7 χρήσεις των online ερωτηματολογίων στο μάρκετινγκ.
Με λίγα λόγια
Η ψηφιακή έρευνα αγοράς είναι ένας συνδυασμός πηγών. Τα δεδομένα που αφήνουν οι άνθρωποι είναι φθηνά και άφθονα, σπάνια όμως λένε γιατί, και κάθε πηγή καλύπτει μόνο ένα μέρος του κοινού. Ένα σύντομο ερωτηματολόγιο στους πελάτες που μπορείτε να προσεγγίσετε δείχνει πόσο διαδεδομένος είναι ένας λόγος ή μια ανάγκη ανάμεσά τους. Όταν παρουσιάζετε τα αποτελέσματα, πείτε ποιοι απάντησαν, από ποιο κανάλι και πότε.
Αν ερευνάτε την αγορά για ένα νέο προϊόν, ξεκινήστε από ένα έτοιμο ερωτηματολόγιο έρευνας αγοράς και προσαρμόστε το στο δικό σας προϊόν.
Έτοιμο πρότυπο: ερωτηματολόγιο έρευνας αγοράς
Δύο πρότυπα: 8 ερωτήσεις για ένα νέο προϊόν, με πρόθεση αγοράς και αναμενόμενη τιμή, και 7 για το προφίλ όσων αγοράζουν ήδη.
Δείτε το πρότυπο