Διαδικτυακές έρευνες 360 μοιρών: αποφύγετε τα συνήθη λάθη

Η αξιολόγηση 360 μοιρών συγκεντρώνει πώς βλέπουν τη συμπεριφορά ενός ανθρώπου στη δουλειά ο άμεσος προϊστάμενος, οι συνάδελφοι, οι υφιστάμενοι και ενίοτε οι πελάτες, δίπλα στην αυτοαξιολόγησή του. Όταν γίνεται με διαδικτυακή έρευνα, σπάνια αποτυγχάνει εξαιτίας του ερωτηματολογίου. Τα συνήθη λάθη σε μια έρευνα 360 μοιρών γίνονται αλλού: στον σκοπό, σε όσα λέτε στους αξιολογητές για το ποιος θα δει τις απαντήσεις τους και σε ό,τι ακολουθεί αφού ο αξιολογούμενος πάρει τα αποτελέσματα. Ο οδηγός απευθύνεται σε όποιον οργανώνει την αξιολόγηση σε μια μικρή ή μεσαία επιχείρηση. Περιγράφει οκτώ λάθη, με τη λύση για το καθένα, και έπειτα τα βήματα για να στήσετε την έρευνα στο Survey.gr, που δεν έχει ειδική λειτουργία για αξιολόγηση 360 μοιρών· αρκετά πράγματα, λοιπόν, τα κάνετε με το χέρι.

Τα βασικά σημεία

  • Ορίστε πρώτα τον σκοπό και ποιος θα συζητήσει τα αποτελέσματα με τον αξιολογούμενο: μετά από μια αξιολόγηση 360 μοιρών οι βαθμολογίες βελτιώνονται κατά μέσο όρο μόνο λίγο, και το αν θα βελτιωθούν κρίνεται από ό,τι ακολουθεί.
  • Χρησιμοποιήστε την αξιολόγηση 360 μοιρών για την εξέλιξη του εργαζομένου, όχι για αυξήσεις ή προαγωγές.
  • Μην υπόσχεστε ανωνυμία στους αξιολογητές. Τα αποτελέσματα δίνονται ανά ομάδα αξιολογητών, και μόνο αν απάντησαν τουλάχιστον τρεις· η βαθμολογία του προϊσταμένου αναγνωρίζεται, και ένα σχόλιο μπορεί να φανερώσει ποιος το έγραψε.
  • Το Survey.gr δεν βγάζει αναφορά 360 μοιρών: αντιγράφετε την έρευνα για κάθε αξιολογούμενο, ρωτάτε πρώτα τη σχέση του αξιολογητή μαζί του και φιλτράρετε ανά ομάδα, ελέγχοντας εσείς πόσοι απάντησαν σε καθεμία.

Λάθος 1: ξεκινάτε χωρίς σαφή σκοπό

Πριν γράψετε την πρώτη ερώτηση, γράψτε τι περιμένετε να κάνει ο αξιολογούμενος με τα αποτελέσματα και ποιος θα τα συζητήσει μαζί του. Αν δεν υπάρχει κανείς, μην κάνετε ακόμη την αξιολόγηση: ίσως σας εξυπηρετεί καλύτερα κάποιος από τους άλλους τύπους ερευνών εργαζομένων. Το ότι «το κάνουν και άλλες εταιρείες» δεν είναι σκοπός.

Μια ανασκόπηση 24 μελετών που παρακολούθησαν τους αξιολογούμενους μετά από μια αξιολόγηση 360 μοιρών βρήκε ότι οι μεταγενέστερες βαθμολογίες τους από υφισταμένους, συναδέλφους και προϊσταμένους βελτιώθηκαν, αλλά γενικά μόνο λίγο (Smither, London και Reilly, 2005). Οι συγγραφείς περιμένουν μεγαλύτερη βελτίωση εκεί όπου ο αξιολογούμενος δέχεται ότι χρειάζεται αλλαγή, πιστεύει ότι είναι εφικτή, θέτει στόχους και ενεργεί.

Η ανατροφοδότηση δεν είναι και ακίνδυνη. Σε μελέτες για κάθε είδους ανατροφοδότηση, όχι μόνο 360 μοιρών, η απόδοση βελτιώθηκε κατά μέσο όρο, όμως πάνω από το ένα τρίτο των παρεμβάσεων ανατροφοδότησης που μελετήθηκαν τη χειροτέρεψαν (Kluger και DeNisi, 1996).

Λάθος 2: χρησιμοποιείτε τα αποτελέσματα για αυξήσεις, προαγωγές ή απολύσεις

Κρατήστε την αξιολόγηση 360 μοιρών μακριά από αυξήσεις, προαγωγές και απολύσεις, και πείτε το πριν ξεκινήσει. Οι βαθμολογίες που συγκεντρώνονται για τέτοιες αποφάσεις βγαίνουν αισθητά πιο επιεικείς από όσες συγκεντρώνονται για την εξέλιξη του εργαζομένου (Jawahar και Williams, 1997, ανασκόπηση προηγούμενων μελετών), και μια επιεικής βαθμολογία δεν δείχνει στον αξιολογούμενο τίποτα που θα μπορούσε να βελτιώσει.

Στην πράξη, κάντε την αξιολόγηση σε άλλη περίοδο από εκείνη των αυξήσεων.

Λάθος 3: υπόσχεστε στους αξιολογητές ανωνυμία αντί για εμπιστευτικότητα

Η αξιολόγηση 360 μοιρών είναι, στην καλύτερη περίπτωση, εμπιστευτική· ανώνυμη δεν είναι ποτέ. Ανώνυμη θα σήμαινε ότι κανείς δεν μπορεί να συνδέσει μια απάντηση με το άτομο που την έδωσε· εμπιστευτική σημαίνει ότι κάποιος μπορεί, και ότι εσείς περιορίζετε ποιος είναι αυτός (δείτε σε τι διαφέρει η ανωνυμία από την εμπιστευτικότητα). Μην υπόσχεστε λοιπόν ανωνυμία. Γράψτε στους αξιολογητές ποιος βλέπει τις ατομικές απαντήσεις και σε ποια μορφή παίρνει τα αποτελέσματα ο αξιολογούμενος, για παράδειγμα:

Οι βαθμολογίες σας φτάνουν στη Μαρία μόνο ως αποτελέσματα ομάδας: οι συνάδελφοι μαζί, οι υφιστάμενοι μαζί, ποτέ με όνομα. Μια ομάδα εμφανίζεται μόνο αν έχουν απαντήσει τουλάχιστον τρία μέλη της. Η βαθμολογία του άμεσου προϊσταμένου της εμφανίζεται χωριστά, άρα η Μαρία θα ξέρει ποιος την έδωσε. Τα σχόλια μεταφέρονται αυτολεξεί, χωρίς ονόματα· σε ένα μικρό τμήμα, η Μαρία μπορεί και πάλι να καταλάβει ποιος έγραψε κάποιο από αυτά. Τις ατομικές απαντήσεις τις βλέπει μόνο η Άννα Γεωργίου από το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού.

Μια ομάδα με λιγότερες από τρεις απαντήσεις την ενώνετε με μια άλλη (συνάδελφοι και υφιστάμενοι γίνονται «συνεργάτες») ή την παραλείπετε. Ο άμεσος προϊστάμενος είναι ένας, άρα η βαθμολογία του αναγνωρίζεται εξ ορισμού, και η αυτοαξιολόγηση διαβάζεται επίσης ως απάντηση ενός ανθρώπου: πείτε το ξεκάθαρα και στον προϊστάμενο και στον αξιολογούμενο.

Αν θα συνοψίσετε τα σχόλια, γράψτε «ως περίληψη» στη θέση του «αυτολεξεί». Η τελευταία πρόταση πρέπει να κατονομάζει όλους όσοι μπορούν να ανοίξουν τα αποτελέσματα της έρευνας. Σε λογαριασμό ομάδας μπορεί να τα ανοίξει κάθε μέλος της, οπότε γράφετε: «Τις ατομικές απαντήσεις τις βλέπει μόνο το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού (η Άννα Γεωργίου και οι δύο συνάδελφοί της)».

Για τις συνηθισμένες έρευνες εργαζομένων, οι οδηγοί του Survey.gr χρησιμοποιούν ελάχιστο όριο 10 απαντήσεων πριν δείξετε μια ομάδα. Μια αξιολόγηση 360 μοιρών σπάνια το φτάνει: λίγοι έχουν δέκα άμεσους υφισταμένους, και ακόμη λιγότεροι δέκα συναδέλφους που έχουν δει από κοντά τη δουλειά τους. Στις αξιολογήσεις 360 μοιρών το συνηθισμένο ελάχιστο είναι οι τρεις αξιολογητές, και προστατεύει λιγότερο. Με τρεις, σε ένα μικρό τμήμα ο αξιολογούμενος ξέρει ποιους ρωτήσατε· αν και οι τρεις έδωσαν την ίδια βαθμολογία, το αποτέλεσμα της ομάδας είναι η απάντηση του καθενός· και ένα σχόλιο μπορεί να αναγνωριστεί από τη διατύπωσή του ή από το περιστατικό που περιγράφει. Το Survey.gr δεν επιβάλλει κανένα από τα δύο όρια: το πλήθος κάθε ομάδας το ελέγχετε εσείς.

Στο Survey.gr, όποιος μπορεί να ανοίξει την έρευνα βλέπει χωριστά όλες τις απαντήσεις κάθε αξιολογητή, με την ημερομηνία και την ώρα υποβολής· με πέντε αξιολογητές, συχνά καταλαβαίνει ποιος έδωσε ποιες. Με προσκλήσεις μέσω email και ενεργή την παρακολούθηση συμμετοχών (από προεπιλογή είναι απενεργοποιημένη), κάθε απάντηση συνδέεται επιπλέον με τη διεύθυνση του αξιολογητή, και το υποσέλιδο της πρόσκλησης τον ενημερώνει γι’ αυτό: σε μια αξιολόγηση 360 μοιρών, αφήστε την απενεργοποιημένη. Για τα δεδομένα των εργαζομένων ισχύουν σε πολλές χώρες ειδικοί νομικοί κανόνες· ελέγξτε ποιοι ισχύουν για εσάς.

Λάθος 4: μεταφέρετε τα σχόλια στον αξιολογούμενο χωρίς σχέδιο

Αποφασίστε πριν από την έρευνα αν τα γραπτά σχόλια θα φτάσουν στον αξιολογούμενο αυτολεξεί ή ως περίληψη, και πείτε στους αξιολογητές ποιο από τα δύο ισχύει.

Το να φτάσουν αυτολεξεί, χωρίς ονόματα, είναι έντιμο μόνο αν οι αξιολογητές το ήξεραν από πριν. Όταν οι αξιολογητές είναι λίγοι, η περίληψη είναι πιο ασφαλής, ασφαλής όμως δεν είναι ποτέ. Ο συντονιστής (όποιος έχει αναλάβει την αξιολόγηση) ομαδοποιεί τα σχόλια σε θέματα, παραθέτει αυτούσιες μόνο φράσεις που θα μπορούσαν να έχουν γράψει αρκετοί αξιολογητές και αποδίδει με δικά του λόγια ό,τι περιγράφει ένα συγκεκριμένο περιστατικό.

Στην ίδια την έρευνα, ζητήστε από τους αξιολογητές να περιγράφουν συμπεριφορά που έχουν δει περισσότερες από μία φορές και να μην αναφέρουν ονόματα συναδέλφων.

Στο Survey.gr, η καρτέλα «Ανάλυση» και το PDF της εμφανίζουν κάθε σχόλιο με την ημερομηνία του, που σε ομάδα τριών μπορεί να δείξει ποιος το έγραψε· η «Εξαγωγή σε Excel» δίνει τα σχόλια χωρίς ημερομηνία.

Λάθος 5: δεν ενημερώνετε τον αξιολογούμενο και τους αξιολογητές

Πριν στείλετε οποιονδήποτε σύνδεσμο, πείτε στον αξιολογούμενο ποιες ομάδες αξιολογητών θα τον αξιολογήσουν και πότε θα πάρει τα αποτελέσματα. Στους αξιολογητές πείτε γιατί γίνεται η αξιολόγηση, σε τι θα χρησιμεύσουν τα αποτελέσματα και σε τι όχι, και ποιος θα δει τι. Το μήνυμα ας το υπογράφει κάποιος που οι αξιολογητές ξέρουν ότι στηρίζει την αξιολόγηση· στο ίδιο μήνυμα εξηγήστε σε μία γραμμή την κλίμακα και σε τι χρησιμεύει η απάντηση «Δεν μπορώ να κρίνω».

Βάλτε το ίδιο κείμενο στην αρχή της έρευνας και στην πρόσκληση: δείτε τι γράφετε στην εισαγωγή του ερωτηματολογίου.

Λάθος 6: καλείτε πολύ λίγους αξιολογητές ή μόνο ανθρώπους κοντινούς στον αξιολογούμενο

Αφήστε τον αξιολογούμενο να προτείνει αξιολογητές, και τον προϊστάμενό του ή τον συντονιστή να εγκρίνει τη λίστα και να τη συμπληρώσει. Διαλέξτε ανθρώπους που έχουν δουλέψει μαζί του αρκετό καιρό ώστε να έχουν δει τη συμπεριφορά για την οποία ρωτάτε.

Μια μελέτη ανέλυσε τις βαθμολογίες αρκετών χιλιάδων στελεχών, καθένα από τα οποία είχε βαθμολογηθεί από προϊσταμένους, συναδέλφους, υφισταμένους και από τον εαυτό του. Πάνω από το μισό των διαφορών ανάμεσα στις βαθμολογίες οφειλόταν στον ίδιο τον αξιολογητή· στο στέλεχος που αξιολογούνταν οφειλόταν λιγότερο από το μισό αυτού του μεριδίου (Scullen, Mount και Goff, 2000). Διαβάζετε λοιπόν μια ομάδα, ποτέ μία μόνη βαθμολογία.

Μια ομάδα χρειάζεται τουλάχιστον τρεις αξιολογητές για να εμφανιστεί· καλέστε λοιπόν περισσότερους από τρεις, γιατί δεν απαντούν όλοι. Το Center for Creative Leadership, για ένα από τα δικά του εργαλεία αξιολόγησης 360 μοιρών, ζητά τουλάχιστον τρεις αξιολογητές σε κάθε ομάδα και συνιστά πέντε.

Λάθος 7: κάνετε ερωτήσεις που δεν ταιριάζουν με τη θέση εργασίας

Ρωτήστε για συμπεριφορά που ένας αξιολογητής μπορεί να παρατηρήσει στη συγκεκριμένη θέση, με την ίδια διατύπωση για κάθε ομάδα αξιολογητών που απαντά στην ερώτηση, ώστε οι ομάδες να συγκρίνονται. Δώστε σε κάθε ερώτηση βαθμολόγησης την απάντηση «Δεν μπορώ να κρίνω», για να μη χρειάζεται κανείς να μαντέψει. Και κόψτε ό,τι δεν αφορά τη θέση: ένα έτοιμο πρότυπο είναι η αρχή, όχι το δικό σας ερωτηματολόγιο.

Λάθος 8: δίνετε τα αποτελέσματα χωρίς συζήτηση

Δώστε τα αποτελέσματα στον αξιολογούμενο σε μια συζήτηση με τον προϊστάμενό του, έναν σύμβουλο ή το HR, όχι ως αρχείο στα εισερχόμενά του. Όσοι πήραν λιγότερο ευνοϊκές βαθμολογίες έτειναν να θεωρούν την ανατροφοδότηση λιγότερο ακριβή και να αντιδρούν αρνητικά σε αυτήν, και όσοι αντέδρασαν αρνητικά τη βρήκαν λιγότερο χρήσιμη (Brett και Atwater, 2001). Αυτή η αντίδραση φαίνεται στη συζήτηση, και εκεί μπορείτε να την αντιμετωπίσετε.

Κλείστε τη συζήτηση με ένα έως τρία πράγματα που θα κάνει ο αξιολογούμενος, γραμμένα, και με μια ημερομηνία για να τα ξαναδείτε.

Αποφασίστε πριν από την έρευνα ποιος παίρνει την αναφορά, και ανακοινώστε το. Ο αξιολογούμενος την παίρνει πάντα· ο προϊστάμενός του μόνο αν το λέει η ανακοίνωση. Η ομάδα του, ποτέ.

Πώς στήνετε μια έρευνα 360 μοιρών στο Survey.gr και τι κάνετε με το χέρι

Το Survey.gr δεν έχει ειδική λειτουργία για αξιολόγηση 360 μοιρών: δεν βγάζει αναφορά ανά αξιολογούμενο, δεν υπολογίζει μέσο όρο ανά ομάδα αξιολογητών και δεν εφαρμόζει ελάχιστο μέγεθος ομάδας.

  1. Στη «Δημιουργία νέας έρευνας» επιλέξτε «Χρήση προτύπου» και διαλέξτε την «Έρευνα 360 μοιρών», το ερωτηματολόγιο αξιολόγησης 360 μοιρών του Survey.gr: 29 ερωτήσεις, μία πρώτη για το ποιον αξιολογεί ο αξιολογητής και τρία σκέλη, για προϊστάμενο, υφιστάμενο και συνάδελφο.
  2. Η έρευνα έχει έναν σύνδεσμο για όλους τους αξιολογητές· γι’ αυτό η πρώτη ερώτηση («Ποιον θα θέλατε να αξιολογήσετε;») δείχνει τη σχέση του αξιολογητή με τον αξιολογούμενο: ο υφιστάμενος επιλέγει «Μάνατζερ», ο προϊστάμενος «Υπάλληλο» και ο συνάδελφος «Συνάδελφο». Στην καρτέλα «Κανόνες λογικής της έρευνας» προσθέστε σε αυτή την ερώτηση κανόνες «Να μην εμφανίζεται η σελίδα» για τις σελίδες των άλλων δύο ομάδων, ώστε κάθε αξιολογητής να βλέπει μόνο τις σελίδες που προορίζονται για την ομάδα του· το πρότυπο δεν έχει τέτοιους κανόνες.
  3. Βάλτε το κείμενό σας για τους αξιολογητές (δείτε το Λάθος 3) στην αρχή, σε ένα «Πεδίο κειμένου».
  4. Φτιάξτε ένα αντίγραφο για κάθε αξιολογούμενο («Χρήση παλαιότερης έρευνας» και μετά «Αντιγραφή της έρευνας»), με το όνομά του στον τίτλο και στο κείμενο της αρχής. Το αντίγραφο κρατά τις ερωτήσεις και τους κανόνες λογικής, και κάθε ενεργό αντίγραφο μετρά στις ενεργές έρευνες του προγράμματός σας: δείτε τι περιλαμβάνει κάθε πρόγραμμα.
  5. Στείλτε τον γενικό σύνδεσμο κάθε αντιγράφου («Link έρευνας») στους αξιολογητές του από το δικό σας email, ή χρησιμοποιήστε τη «Διανομή μέσω email» με την παρακολούθηση συμμετοχών απενεργοποιημένη. Κάθε email που στέλνει το εργαλείο μετρά στο μηνιαίο όριο του προγράμματός σας, ακόμη και ένα δεύτερο προς τους ίδιους αξιολογητές: στο Δωρεάν πρόγραμμα, 50 προσκλήσεις μέσω email τον μήνα.
  6. Με τον γενικό σύνδεσμο, τίποτα δεν δείχνει ποιος έχει απαντήσει: στη συμμετοχή καταγράφεται η χώρα και όχι η διεύθυνση IP, ο σύνδεσμος μπορεί να προωθηθεί και μια δεύτερη απάντηση από τον ίδιο άνθρωπο περνά απαρατήρητη μόλις αλλάξει συσκευή ή browser (με την προεπιλεγμένη ρύθμιση «Επιτρέπεται μόνο μία απάντηση ανά συσκευή (PC, tablet ή κινητό)», ο ίδιος browser ξανανοίγει την ίδια απάντηση). Συγκρίνετε λοιπόν πόσες απαντήσεις έχει κάθε ομάδα με το πόσους αξιολογητές καλέσατε· αν λείπουν κάποιες, γράψτε άλλη μία φορά σε όλους, ευχαριστώντας όσους έχουν ήδη απαντήσει.
  7. Στη «Διαχείριση φίλτρων» φτιάξτε ένα φίλτρο για κάθε ομάδα αξιολογητών (στο «Εμφάνιση μόνο απαντήσεων», η πρώτη ερώτηση ισούται με την απάντηση αυτής της ομάδας), σε κάθε αντίγραφο, γιατί τα φίλτρα δεν αντιγράφονται. Εφαρμόστε το στην καρτέλα «Ανάλυση». Ένας πίνακας βαθμολόγησης (ερώτηση τύπου «Πίνακας») εμφανίζεται ως πλήθος και ποσοστά ανά γραμμή, χωρίς μέσο όρο· το «Σύνολο» μιας γραμμής είναι ο αριθμός των αξιολογητών της ομάδας που απάντησαν σε αυτήν, μαζί με όσους διάλεξαν «Δεν μπορώ να κρίνω». Αν απάντησαν λιγότεροι από τρεις, μη δείχνετε την ομάδα χωριστά: φτιάξτε ένα φίλτρο για συναδέλφους και υφισταμένους μαζί.
  8. Για τη συζήτηση, γράψτε στο «Εμφάνιση μόνο ερωτήσεων» κάθε φίλτρου μόνο τους αριθμούς των ερωτήσεων βαθμολόγησης και πατήστε «Εξαγωγή σε PDF», που ακολουθεί το φίλτρο· την περίληψη των σχολίων φτιάξτε την από την «Εξαγωγή σε Excel». Ο αξιολογούμενος δεν έχει δική του πρόσβαση. Μην του δώσετε τις «Ατομικές απαντήσεις», και μην ενεργοποιήσετε ποτέ το «Επιλέξτε τα αποτελέσματα της έρευνας να είναι δημόσια»: ανοίγει όλες τις απαντήσεις και όλα τα σχόλια σε όποιον έχει τον σύνδεσμο.

Με λίγα λόγια

Μια αξιολόγηση 360 μοιρών αξίζει να γίνει όταν υπάρχουν σκοπός, συζήτηση στο τέλος και χρόνος και για τα δύο. Πείτε στους αξιολογητές την αλήθεια για το ποιος βλέπει τι: η αξιολόγηση είναι εμπιστευτική, τα αποτελέσματα δίνονται ανά ομάδα αξιολογητών και η βαθμολογία του προϊσταμένου αναγνωρίζεται. Στο Survey.gr, η ομαδοποίηση, το μέτρημα και η παράδοση των αποτελεσμάτων είναι δική σας δουλειά. Για να ξεκινήσετε, ανοίξτε το έτοιμο ερωτηματολόγιο αξιολόγησης 360 μοιρών και φτιάξτε ένα αντίγραφο για κάθε αξιολογούμενο.

Έτοιμο πρότυπο: ερωτηματολόγιο αξιολόγησης 360 μοιρών

29 ερωτήσεις σε τρία σκέλη, για τον προϊστάμενο, τον υφιστάμενο και τον συνάδελφο. Φτιάξτε ένα αντίγραφο για κάθε αξιολογούμενο.

Δείτε το πρότυπο

Διαβάστε ακόμα