Γιατί φεύγουν οι εργαζόμενοι; Σπάνια για έναν μόνο λόγο και όχι πάντα επειδή η δυσαρέσκεια μαζευόταν από καιρό: συχνά η απόφαση ξεκινά από ένα απρόσμενο γεγονός, και ο λόγος που λέει κανείς φεύγοντας δεν είναι πάντα όλη η αλήθεια. Μια σύντομη online έρευνα αποχώρησης, που τη στέλνει το HR σε όποιον παραιτείται και τη διαβάζετε όταν μαζευτούν τουλάχιστον 10 απαντήσεις, δείχνει μοτίβα που δεν φαίνονται σε μία συνέντευξη αποχώρησης. Αποδίδει όμως μόνο αν πείτε ειλικρινά στον εργαζόμενο ποιος θα διαβάσει τις απαντήσεις του, γιατί οι απαντήσεις σε μια έρευνα αποχώρησης σχεδόν ποτέ δεν είναι ανώνυμες. Ο οδηγός, για στελέχη HR και ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων, δείχνει πότε τη στέλνετε, τι λέτε σε όποιον φεύγει, τι ρωτάτε και πώς διαβάζετε τις απαντήσεις.
Τα βασικά σημεία
- Οι άνθρωποι φτάνουν στην παραίτηση από διαφορετικούς δρόμους: ένα σχέδιο, ένα απρόσμενο γεγονός, μια σύγκριση με κάτι καλύτερο ή μια δυσαρέσκεια που μεγαλώνει σιγά σιγά. Ρωτήστε τι τους έσπρωξε να φύγουν και τι τους τράβηξε αλλού.
- Online οι εργαζόμενοι απαντούν πιο ανοιχτά απ’ ό,τι μπροστά στον προϊστάμενο, αλλά τις απαντήσεις τις διαβάζει πάλι ο εργοδότης. Το ερωτηματολόγιο το στέλνει το HR, ίδιο για όλους.
- Μην το λέτε ανώνυμο: απαντά ένας άνθρωπος τη φορά, οπότε η ημερομηνία και το τμήμα δείχνουν ποιος έγραψε. Πείτε στον εργαζόμενο ποιος διαβάζει τις απαντήσεις και πώς τις παρουσιάζετε.
- Διαβάστε κατά ομάδες, δείξτε κάθε αριθμό (για τμήμα, προϊστάμενο ή όλη την εταιρεία) μόνο με τουλάχιστον 10 απαντήσεις και μετρήστε κάθε λόγο ως ποσοστό όσων απάντησαν.
Γιατί φεύγουν οι εργαζόμενοι: τέσσερις δρόμοι προς την παραίτηση
Το μοντέλο των Lee και Mitchell (Academy of Management Review, 1994) για την οικειοθελή αποχώρηση περιγράφει τέσσερις δρόμους προς την έξοδο, όχι έναν:
- Η προγραμματισμένη αποχώρηση. Ένα αναμενόμενο γεγονός, όπως μια εγκυμοσύνη ή η αρχή των σπουδών, θέτει σε κίνηση ένα σχέδιο που υπήρχε ήδη.
- Το απαράδεκτο γεγονός. Ο εργαζόμενος φεύγει αμέσως, χωρίς να έχει ψάξει άλλη δουλειά, για παράδειγμα όταν ένας προϊστάμενος τον πιέζει να κάνει κάτι παράνομο.
- Το γεγονός που φέρνει τη σύγκριση. Μια πρόταση για δουλειά στο εξωτερικό ή μια προαγωγή που δεν ήρθε τον κάνει να συγκρίνει τη θέση του με άλλες και να ψάξει.
- Η δυσαρέσκεια που μεγαλώνει σιγά σιγά, ώσπου ο εργαζόμενος φεύγει, με νέα δουλειά ή χωρίς.
Μεταγενέστερη μελέτη της ίδιας ομάδας, με περισσότερους από 1.200 ανθρώπους που είχαν φύγει, βρήκε ότι για τους περισσότερους άμεση αιτία ήταν ένα απρόσμενο γεγονός, όχι η αργή δυσαρέσκεια (Holtom, Mitchell, Lee και Inderrieden, Human Resource Management, 2005). Το γεγονός μπορεί να είναι και ευχάριστο, όπως μια πρόταση εργασίας.
Ρωτήστε λοιπόν και για τις δύο πλευρές: τι έσπρωξε τον εργαζόμενο να φύγει (ο προϊστάμενος, ο φόρτος, ο μισθός, η έλλειψη εξέλιξης ή εκτίμησης) και τι τον τράβηξε αλλού (μια πρόταση, μια μετακόμιση, οι σπουδές, η οικογένεια). Χωρίστε έπειτα όσα μπορεί να αλλάξει η εταιρεία από όσα δεν μπορεί, όπως η μετάθεση του συντρόφου ή η υγεία· μόνο για τα πρώτα μπορείτε να κάνετε κάτι.
Τι μπορεί να σας πει μια έρευνα αποχώρησης και τι όχι
Η έρευνα αποχώρησης είναι ένα σύντομο ερωτηματολόγιο για τον εργαζόμενο που φεύγει: γιατί φεύγει και πώς βίωσε τη δουλειά, τον άμεσο προϊστάμενο και τον οργανισμό. Οι απαντήσεις δείχνουν τι να αλλάξετε στις προσλήψεις, στη διοίκηση και στον τρόπο που κρατάτε τους ανθρώπους σας, και συμπληρώνουν τις άλλες έρευνες εργαζομένων.
Οι απαντήσεις που δίνονται την ώρα της αποχώρησης μπορεί να είναι πιο ήπιες από την αλήθεια: όποιος χρειάζεται ακόμη μια συστατική επιστολή ή τα έγγραφα της αποχώρησης μπορεί να μαλακώσει την κριτική του ή να δώσει τον «αποδεκτό» λόγο, όπως «βρήκα καλύτερο μισθό».
Βοηθά το ότι ο εργαζόμενος απαντά σε μια οθόνη και όχι σε έναν άνθρωπο. Σε ένα πείραμα όπου οι απαντήσεις διασταυρώθηκαν με επίσημα αρχεία, οι ερωτώμενοι παραδέχτηκαν περισσότερες κοινωνικά μη αποδεκτές συμπεριφορές σε διαδικτυακό ερωτηματολόγιο απ’ ό,τι σε συνεντευξιαστή στο τηλέφωνο (Kreuter, Presser και Tourangeau, Public Opinion Quarterly, 2008). Το εύρημα όμως αφορά την παρουσία του συνεντευξιαστή· σε μια έρευνα αποχώρησης τις απαντήσεις τις διαβάζει πάλι ο εργοδότης, οπότε ο φόβος για τις συνέπειες μένει. Μετράει περισσότερο ποιος διαβάζει και τι έχετε πει γι’ αυτό (δείτε «Τι λέτε σε όποιον φεύγει») παρά το μέσο.
Online ερωτηματολόγιο ή συζήτηση πρόσωπο με πρόσωπο
| Online ερωτηματολόγιο | Συζήτηση πρόσωπο με πρόσωπο | |
|---|---|---|
| Ερωτήσεις | Ίδιες για όλους | Ο συνομιλητής ρωτά «γιατί;» και συνεχίζει |
| Τι κερδίζετε | Αριθμούς που συγκρίνετε από περίοδο σε περίοδο | Τη λεπτομέρεια που δεν περιμένατε |
| Τι επηρεάζει την απάντηση | Κανείς δεν είναι παρών, αλλά τις απαντήσεις τις διαβάζει ο εργοδότης | Ο λόγος που ακούτε εξαρτάται από το ποιος ρωτά |
Οι Spain και Groysberg (Harvard Business Review, 2016) προτείνουν να συνδυάζετε δομημένες ερωτήσεις, που δείχνουν τάσεις, με ανοιχτές, που φέρνουν το απρόσμενο. Στην πράξη: το ερωτηματολόγιο για όποιον παραιτείται και μια συζήτηση για όποιον τη θέλει.
Πότε και πώς στέλνετε το ερωτηματολόγιο
Το ερωτηματολόγιο το στέλνει το HR ή κάποιος έξω από την ιεραρχία του εργαζομένου, όχι ο άμεσος προϊστάμενος.
Η επιλογή της στιγμής είναι συμβιβασμός. Τις τελευταίες μέρες ο εργαζόμενος βρίσκεται εύκολα, αλλά εξαρτάται ακόμη από την εταιρεία για τη μισθοδοσία, τα έγγραφα ή μια συστατική επιστολή. Λίγες εβδομάδες μετά βλέπει τα πράγματα από απόσταση, αλλά τον βρίσκετε δύσκολα: το εταιρικό email μπορεί να έχει κλείσει, και την προσωπική διεύθυνση πρέπει να σας τη δώσει ο ίδιος. Καμία μελέτη δεν ορίζει την καλύτερη μέρα, αλλά όσες συνέκριναν τους λόγους που δόθηκαν στην αποχώρηση με όσους δόθηκαν εβδομάδες ή μήνες αργότερα βρήκαν ότι συχνά διαφέρουν (Hinrichs, 1971, όπως τον παραθέτουν οι Knouse και Giacalone, 1992). Η τελευταία εβδομάδα είναι βολική, όχι κατ’ ανάγκη η στιγμή των πιο ειλικρινών απαντήσεων. Όποια στιγμή κι αν διαλέξετε (οι σελίδες προτύπων του Survey.gr προτείνουν την τελευταία εβδομάδα), κρατήστε την ίδια για όλους, ώστε να συγκρίνονται οι περίοδοι. Για την ειλικρίνεια, η ημερομηνία μετράει λιγότερο από όσα λέτε για το ποιος διαβάζει (δείτε «Τι λέτε σε όποιον φεύγει»).
Αν ο εργαζόμενος δεν απαντήσει, αρκεί ένα ευγενικό δεύτερο μήνυμα που στέλνετε εσείς: το Survey.gr δεν στέλνει αυτόματες υπενθυμίσεις.
Έχετε δύο τρόπους:
- Τον γενικό σύνδεσμο από το «Link έρευνας», σε ένα κανονικό email από το HR.
- Την πρόσκληση με email από το Survey.gr. Η παρακολούθηση συμμετοχών είναι από προεπιλογή απενεργοποιημένη. Αν την ενεργοποιήσετε, κάθε απάντηση συνδέεται με τη διεύθυνση του παραλήπτη και το υποσέλιδο της πρόσκλησης τον ενημερώνει ότι ο δημιουργός της έρευνας βλέπει τις απαντήσεις του. Όταν απαντά ένας τη φορά, η σύνδεση δεν σας προσθέτει κάτι: αφήστε την απενεργοποιημένη, εκτός αν θέλετε να καταγράφεται ποιος απάντησε· τότε πείτε το στον εργαζόμενο. Ο περιορισμός της συμμετοχής μόνο σε όσους προσκαλέσατε με email λειτουργεί και με την παρακολούθηση απενεργοποιημένη.
Στείλτε το ίδιο ερωτηματολόγιο σε όποιον παραιτείται· για απόλυση ή λήξη σύμβασης, μια συντομότερη εκδοχή ή καθόλου. Το πρότυπο του Survey.gr ρωτά γιατί «επιλέξατε να αποχωρήσετε», άρα είναι φτιαγμένο για παραιτήσεις.
Τι λέτε σε όποιον φεύγει
Μην πείτε στον εργαζόμενο ότι η έρευνα είναι ανώνυμη: δεν είναι. Απαντά ένας άνθρωπος τη φορά, συχνά λίγοι τον μήνα, οπότε η απάντηση συνήθως συνδέεται με τον συντάκτη της, ακόμη και χωρίς παρακολούθηση και χωρίς ερώτηση για το όνομα. Οι «Ατομικές απαντήσεις» δείχνουν ημερομηνία και ώρα για κάθε συμμετοχή, η καρτέλα «Ανάλυση» κάθε σχόλιο με την ημερομηνία του και η σελίδα της συμμετοχής τη χώρα. Μια ερώτηση για το τμήμα ή τη θέση περιορίζει έπειτα την ομάδα σε έναν άνθρωπο. Και η AAPOR, η αμερικανική ένωση ερευνητών κοινής γνώμης, σημειώνει στις καλές πρακτικές της ότι δημογραφικά στοιχεία μαζί με τις απαντήσεις μπορούν να αποκαλύψουν ποιος είναι ο ερωτώμενος και χωρίς όνομα. Η έρευνα είναι λοιπόν το πολύ εμπιστευτική, ποτέ ανώνυμη (δείτε τη διαφορά ανάμεσα σε εμπιστευτικότητα και ανωνυμία).
Πείτε του αντί γι’ αυτό, στο μήνυμα με τον σύνδεσμο ή στην εισαγωγή του ερωτηματολογίου:
- ποιοι διαβάζουν τις ατομικές απαντήσεις, με τη θέση τους: όλοι όσοι έχουν πρόσβαση στον λογαριασμό της έρευνας, μαζί και οι συνάδελφοι ενός κοινού λογαριασμού ομάδας·
- ότι ο άμεσος προϊστάμενος δεν τις βλέπει (μόνο αν ισχύει)·
- ότι οι απαντήσεις του βγαίνουν από το HR μόνο μαζί με τις απαντήσεις τουλάχιστον 10 ακόμη ανθρώπων που έφυγαν, και ότι ένα τμήμα εμφανίζεται χωριστά μόνο όταν έχουν απαντήσει τουλάχιστον 10 άτομα από αυτό·
- ότι κανένα σχόλιο δεν παρατίθεται με τρόπο που να προδίδει τον συντάκτη του·
- ότι η συμμετοχή είναι εθελοντική·
- ότι οι απαντήσεις δεν επηρεάζουν τα έγγραφα της αποχώρησης ή μια συστατική επιστολή (μόνο αν η εταιρεία δεσμεύεται πραγματικά γι’ αυτό).
Ένα κείμενο που μπορείτε να προσαρμόσετε:
«Τις απαντήσεις σας τις διαβάζουν μόνο [δύο άτομα του HR]. Ο άμεσος προϊστάμενός σας δεν τις βλέπει. Πριν δείξουμε οτιδήποτε έξω από [το HR], τις συνοψίζουμε μαζί με τις απαντήσεις τουλάχιστον 10 ακόμη συναδέλφων που έφυγαν, δείχνουμε αποτελέσματα για ένα τμήμα μόνο όταν έχουν απαντήσει τουλάχιστον 10 άτομα από αυτό και δεν παραθέτουμε ποτέ σχόλιο με τρόπο που θα μπορούσε να σας αναγνωρίσει. Η συμμετοχή είναι εθελοντική.»
Τα σχόλια τα συνοψίζετε σε θέματα και παραθέτετε αυτούσια μόνο μια φράση που θα μπορούσαν να έχουν γράψει πολλοί.
Τι ρωτάτε: οι λόγοι αποχώρησης και η υπόλοιπη εμπειρία
Ξεκινήστε με το είδος της αποχώρησης, σε ερώτηση τύπου «Μία απάντηση»: παραίτηση, λήξη σύμβασης, απόλυση, συνταξιοδότηση, άλλο. Με αυτήν φιλτράρετε τα αποτελέσματα· το «γιατί φεύγετε» αφορά μόνο όσους παραιτήθηκαν.
Ακολουθούν ο κύριος λόγος και οι υπόλοιποι, σε μία λίστα τύπου «Πολλαπλές απαντήσεις», με όσα έσπρωξαν τον εργαζόμενο να φύγει και όσα τον τράβηξαν αλλού. Έπειτα σύντομοι πίνακες αξιολόγησης για τη δουλειά, τον άμεσο προϊστάμενο, την ομάδα και το τμήμα, τον μισθό και τις παροχές και την εξέλιξη, όπως στο πρότυπο του Survey.gr για συνέντευξη αποχώρησης. Στο τέλος μία ή δύο ανοιχτές ερωτήσεις, π.χ. «Τι πρέπει να αλλάξουμε πρώτα;».
Το τμήμα βάλτε το κι αυτό σε ερώτηση «Μία απάντηση» και ενώστε τα μικρά τμήματα σε μία επιλογή. Ο «Πίνακας διασταύρωσης» δουλεύει μόνο με ερωτήσεις επιλογής, και τμήμα με λιγότερες από 10 απαντήσεις δεν το δείχνετε έτσι κι αλλιώς. Σε μικρό τμήμα μη ρωτάτε και τη θέση: δείχνει αμέσως τον άνθρωπο.
Αφήστε τις ανοιχτές ερωτήσεις προαιρετικές, χωρίς να επιλέξετε «Υποχρεωτική απάντηση». Οι ερωτώμενοι τις παραλείπουν πολύ συχνότερα από τις κλειστές, και ένα υποχρεωτικό σχόλιο φέρνει απαντήσεις όπως «τίποτα» ή «-».
Κανόνας του τύπου «τόσες ερωτήσεις το λεπτό» δεν υπάρχει. Χρονομετρήστε το ερωτηματολόγιο με δύο-τρεις συναδέλφους και γράψτε τη διάρκεια στην πρόσκληση. Οι 13 ερωτήσεις του προτύπου συμπληρώνονται σε 7–10 λεπτά, κατά την εκτίμηση της σελίδας του.
Πώς διαβάζετε απαντήσεις που έρχονται μία μία
Μία απάντηση δεν είναι εύρημα. Διαβάζετε κατά ομάδες τουλάχιστον 10 απαντήσεων· ένα τρίμηνο μετράει ως ομάδα μόνο αν έχει 10 απαντήσεις. Την περίοδο τη διαλέγετε με το φίλτρο «Έρευνα συμπληρωμένη μεταξύ».
Κάθε αριθμός που κοινοποιείτε πέρα από όσους διαβάζουν τις ατομικές απαντήσεις, για ένα τμήμα, έναν προϊστάμενο ή όλη την εταιρεία, στηρίζεται σε τουλάχιστον 10 απαντήσεις. Με λιγότερες, μεγαλώστε την περίοδο (εξάμηνο, έτος) ή περιμένετε· ως τότε δεν κυκλοφορεί τίποτα. Προσέξτε και τι βγαίνει με αφαίρεση: αν δείξετε την εταιρεία και όλα τα τμήματα εκτός από ένα, το τελευταίο υπολογίζεται. Μην αναφέρετε επίσης την ίδια ομάδα σε περιόδους που επικαλύπτονται (το περασμένο τρίμηνο και το τρέχον εξάμηνο): η μία αναφορά αφαιρείται από την άλλη. Κρατήστε σταθερές περιόδους χωρίς επικαλύψεις ή ομάδες των 10. Το Survey.gr δεν επιβάλλει ελάχιστο όριο· τον αριθμό τον ελέγχετε εσείς.
Στην ερώτηση των λόγων, με πολλές απαντήσεις, τα αποτελέσματα δείχνουν το ποσοστό κάθε επιλογής επί όλων των σημειωμένων επιλογών, όχι επί των ανθρώπων. Για να γράψετε «4 στους 10 ανέφεραν τον μισθό», διαιρέστε τις φορές που επιλέχθηκε ο μισθός με τον αριθμό όσων απάντησαν. Γράψτε και πόσοι απάντησαν: «από τους N που έφυγαν αυτή την περίοδο, απάντησαν οι n». Ξέρετε ακριβώς ποιους καλέσατε· αυτή η φράση κάνει το «4 στους 10» τίμιο.
Έπειτα περάστε στην πράξη και πείτε τι αλλάζει: δώστε τους δύο-τρεις λόγους που μπορεί να αλλάξει η εταιρεία σε όσους μπορούν να τους αλλάξουν και ξανακοιτάξτε τους την επόμενη περίοδο, όπως στον οδηγό για τα αποτελέσματα της έρευνας εργαζομένων.
Μη χρησιμοποιήσετε ποτέ το «Επιλέξτε τα αποτελέσματα της έρευνας να είναι δημόσια» για αυτές τις απαντήσεις: κάνει κάθε σχόλιο ορατό σε όποιον έχει τον σύνδεσμο. Για την υπόλοιπη εταιρεία φτιάξτε σύνοψη: η «Εξαγωγή σε PDF» και η «Εξαγωγή σε Excel» της καρτέλας «Ανάλυση» ακολουθούν το ενεργό φίλτρο. Τα σχόλια δώστε τα ως θέματα, όχι αυτούσια· το PDF τυπώνει το καθένα με την ημερομηνία του.
Από τις απαντήσεις στις αλλαγές
Για να μάθετε γιατί φεύγουν οι εργαζόμενοί σας, στείλτε σε όποιον παραιτείται το ίδιο σύντομο ερωτηματολόγιο από το HR και ρωτήστε τι τον έσπρωξε να φύγει και τι τον τράβηξε αλλού. Αντί να υποσχεθείτε ανωνυμία, πείτε του ποιος διαβάζει τις απαντήσεις και πώς τις παρουσιάζετε. Διαβάστε κατά ομάδες, μη δείχνετε κανέναν αριθμό με λιγότερες από 10 απαντήσεις και δώστε τους λόγους που μπορεί να αλλάξει η εταιρεία σε όσους μπορούν να τους αλλάξουν.
Ξεκινήστε από το έτοιμο πρότυπο των 13 ερωτήσεων σε πέντε ενότητες, με μια σημείωση για κάθε ερώτηση. Γράψτε τα τμήματά σας στην ερώτηση 2, αντικαταστήστε τις τρεις πρώτες γραμμές της ερώτησης 11 με τις παροχές που δίνετε πραγματικά και σημειώστε στην αρχή ποιος διαβάζει τις απαντήσεις.
Έτοιμο πρότυπο: ερωτήσεις για συνέντευξη αποχώρησης
13 ερωτήσεις σε πέντε ενότητες, από τον λόγο που ήρθε ο εργαζόμενος ως τον λόγο που φεύγει. Γράψτε τα τμήματά σας στην ερώτηση 2 και, στην αρχή, ποιος διαβάζει τις απαντήσεις.
Δείτε το πρότυπο